Wyrok AK t I C 184/13 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 13 września 2013 r. Sąd Okręgowy w Ols

--- STRONA 1 --- Sygn. AK t I C 184/13 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 13 września 2013 r. Sąd Okręgowy w Olsztynie I Wydział Cywilny w składzie następującym: Przewodniczący: SSO Beata Grzybek Protokolant: st. sekr. sądowy Agnieszka Lankowska po rozpoznaniu w dniu 13 września 2013 r. w Olsztynie na rozprawie sprawy z powództwa T. D. przeciwko (...) Bankowi Spółdzielczemu w G. o zapłatę powództwo oddala. UZASADNIENIE Powód T. D. wniósł o zapłatę kwoty 100.000 zł. od pozwanego (...) Banku Spółdzielczego w G. tytułem zadośćuczynienia za naruszenie dóbr osobistych oraz zasądzenie kosztów procesu. Uzasadniając żądanie pozwu powód podniósł m.in., że roszczenie jego związane jest z naruszeniem jego dobra osobistego w wyniku naruszenia przez bank ustawy o ochronie danych osobowych. Dodał, że podczas odbierania zasiłku dla bezrobotnych w kasie pozwanego banku, udostępniane były innym bezrobotnym jego dane osobowe, którzy w tym czasie pobierali również zasiłek. Pozwany (...) Bank Spółdzielczy w G. w odpowiedzi na pozew wniósł o oddalenie powództwa. Uzasadniając swoje stanowisko pozwany podniósł, że administratorem danych osobowych powoda jest Powiatowy Urząd Pracy w K.. Powód pominąwszy pozwanego, zwrócił się do (...) z pismem informującym o nieprzestrzeganiu ustawy o ochronie danych osobowych. W marcu 2012 r. po otrzymaniu pisma od (...) , pozwany i administrator danych wdrożyli system by całkowicie wyeliminować ryzyko udostępniania danych. Tym samym pozwany od razu zastosował się do wytycznych (...) . ( k. 44 i nast.) Sąd ustalił, co następuje: --- STRONA 2 --- Pozwany (...) w G. zawarł z Powiatowym Urzędem Pracy w K. w dniu 14 listopada 2008 roku umowę w zakresie wypłat świadczeń pieniężnych dla bezrobotnych ze środków Funduszu Pracy. Przez świadczenia te należy rozumieć zasiłki dla bezrobotnych, stypendia za staż, przygotowanie zawodowe, dodatki szkoleniowe, stypendia, zwrot kosztów dojazdów, zakwaterowanie, i inne wynikające z przepisów PUP. Wypłata świadczeń zgodnie z uową miała następować na podstawie listy wypłat sporządzanych przez PUP. ( dowód : umowa k. 38-39, 44-45) Powód T. D. jest osobą bezrobotną. W okresie od listopada 2008 do lipca 2009 r. oraz od 5 października 2010 r. do 4 października 2011 r. powód pobierał zasiłek dla bezrobotnych osobiście w pozwanym banku, filia w K.. W okresie od 5 października 2010 r. do 4 października 2011 r. podczas odbierania zasiłku, powód podpisywał listę kwitując tym samym odbiór zasiłku. Na liści tej znajdowały się osoby bezrobotne z prawem do zasiłku, ich imiona , nazwiska, adres zamieszkania, pesel oraz kwota zasiłku. ( dowód : zaświadczenie k. 4, 12, przesłuchanie powoda k. 84) Powód nie zgłaszał problemów związanych z formą i sposobem wypłaty zasiłków dyrekcji-kierownictwu pozwanego banku. Zgłosił problem do Urzędu pracy oraz wskazał, jaka jest praktyka wypłaty zasiłków Generalnemu Inspektorowi Ochrony Danych Osobowych w W.. W odpowiedzi (...) pismem z dnia 1 grudnia 2011 r. wystąpił do (...) Banku Spółdzielczego w G. o zmianę dotychczasowej stosowanej praktyki. Po tym sygnale została zmieniona technologia wypłaty. Bank utajnia dane, ale listy muszą być sporządzone w taki sposób by było możliwe to utajnienie. Istniała możliwość założenia rachunku bankowego i wówczas urzędy pracy przelewały środki na konto. ( dowód : pismo k. 5, pismo k. 48-49, pismo k. 50-51, przesłuchanie powoda k. 83, przesłuchanie pozwanego k. 84 ) Pismem z dnia 4 czerwca 2012 r. powód wezwał pozwanego do wypłaty jemu kwoty 100.000 zł tytułem zadośćuczynienia. Pozwany odmówił wypłaty pismem z dnia 21 czerwca 2012 r. ( dowód : pismo k. 6, 7 , 54) Powód skontaktował się z dziennikarzem gazety Rzeczpospolita i udzielił wywiadu. Opisał sytuację, której sprawa dotyczy. W efekcie ukazał się artykuł „ Prawo do ochrony danych ma także bezrobotny”. W artykule znajdują się m.in. dane powoda tj. imię , nazwisko, a także informacja, że pobierał zasiłek dla bezrobotnych. ( dowód : artykuł k. 8) Miejsce, w którym były wypłacane zasiłki dla bezrobotnych, było miejscem, gdzie przychodzili także inni klienci w sprawach, które dotyczyły np. kredytów, wpłat, czy wypłat innych kwot. Samo przebywanie osoby, która przyszła po zasiłek dla bezrobotnych przy kasie nie wskazywało, że przyszła po ten zasiłek. Listy sporządzone przez Powiatowe Urzędy Pracy były zbiorcze. W przypadku listy zbył nadzór pracownika banku, nie pozostawiano tych list bez nadzoru. Pracownik odnajdywał nazwisko na liście, zaznaczał miejsce, w którym miał nastąpić podpis potwierdzający odbiór pieniędzy, osoby się same nie odnajdywały na liście i kwitowały odbiór pieniędzy. ( dowód : przesłuchanie pozwanego k. 84) Powód nie posiada wiedzy na temat tego, ażeby ktoś skorzystał z danych osobowych udostępnionych bankowi. --- STRONA 3 --- ( dowód : przesłuchanie powoda k. 83) Sąd zważył, co następuje: W świetle zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego i dokonanych ustaleń, powództwo nie zasługiwało na uwzględnienie. Sąd ustalił stan faktyczny przede wszystkim na podstawie załączonych do sprawy dokumentów zgromadzonych w aktach, których prawdziwości i wiarygodności nie kwestionowała żadna ze stron. Również istotne dla rozstrzygnięcia były zeznania samych stron. Jednocześnie Sąd oddalił wnioski dowodowe zgłoszone na okoliczności niesporne (w postaci zeznań świadków, którzy mieliby zeznawać na okoliczność procedury wypłat zasiłków), niedopuszczalne ( zgłoszony świadek na okoliczność dotyczącą prawa), czy też nie mające znaczenia dla sprawy ( wniosek o dołączenie listy osób bezrobotnych uprawnionych do zasiłku). Przed dokonaniem merytorycznej oceny zgłoszonych żądań należy omówić podstawę prawną dochodzonych przez powoda roszczeń, którą stanowi treść art. 23 k.c. w zw. z art. 24 k.c. i w zw. z art. 448 k.c. Zgodnie z treścią przepisu art. 23 k.c. dobra osobiste człowieka, jak w szczególności zdrowie, wolność, cześć, swoboda sumienia, nazwisko lub pseudonim, wizerunek, tajemnica korespondencji, nietykalność mieszkania, twórczość naukowa, artystyczna, wynalazcza i racjonalizatorska, pozostają pod ochroną prawa cywilnego niezależnie od ochrony przewidzianej w innych przepisach. O ochronie dóbr osobistych stanowi przepis art. 24 k.c., w myśl którego ten, czyje dobro osobiste zostaje zagrożone cudzym działaniem, może żądać zaniechania tego działania, chyba że nie jest ono bezprawne. W razie dokonanego naruszenia może on także żądać, ażeby osoba, która dopuściła się naruszenia, dopełniła czynności potrzebnych do usunięcia jego skutków, w szczególności ażeby złożyła oświadczenie odpowiedniej treści i w odpowiedniej formie. Na zasadach przewidzianych w kodeksie może on również żądać zadośćuczynienia pieniężnego lub zapłaty odpowiedniej sumy pieniężnej na wskazany cel społeczny (możliwość zasądzenia na rzecz tego, czyje dobro osobiste zostało naruszone odpowiedniej kwoty tytułem zadośćuczynienia pieniężnego za doznaną krzywdę lub też możliwość zasądzenia odpowiedniej sumy pieniężnej na wskazany cel społeczny – niezależnie od innych środków potrzebnych do usunięcia skutków naruszenia przewiduje przepis art. 448 k.p.c.). Jeżeli wskutek naruszenia dobra osobistego została wyrządzona szkoda majątkowa, poszkodowany może żądać jej naprawienia na zasadach ogólnych. Przepis art. 24 k.c. wymienia zatem przesłanki i środki sądowej ochrony dóbr osobistych. Jak wynika z tego przepisu, przesłankami ochrony dóbr osobistych, które muszą być spełnione kumulatywnie są: istnienie dobra osobistego, zagrożenie lub naruszenie tego dobra oraz bezprawność zagrożenia lub naruszenia. Dochodząc roszczenia z tytułu naruszenia dóbr osobistych należy wykazać, że osobie przysługuje określone dobro osobiste i że zostało ono zagrożone czy też naruszone przez stronę pozwaną. Odnośnie zaś bezprawności zagrożenia/ naruszenia dobra, przepis art. 24 k.c. konstruuje instytucję domniemania prawnego na korzyść osoby, której dobro osobiste zostało naruszone/zagrożone (domniemywa się bezprawność naruszenia dobra osobistego). Domniemanie takie oznacza przerzucenie ciężaru dowodu na pozwanego. To nie powód ma wykazać, że naruszenie/zagrożenie dobra osobistego było bezprawne, ale pozwana ma za zadanie, celem uwolnienia się od odpowiedzialności, udowodnić, że jej działanie nie nosi znamion bezprawności. W przedmiotowej sprawie powód nie dochodzi roszczenia niemajątkowego, tylko żąda roszczenia majątkowego tytułem zadośćuczynienia kwoty 100.000 zł na jego rzecz. Art. 448 kc stanowi, że w razie naruszenia dobra osobistego sąd może przyznać temu, czyje dobro osobiste zostało naruszone, odpowiednią sumę tytułem zadośćuczynienia pieniężnego za doznaną krzywdę lub na jego żądanie zasądzić odpowiednią sumę pieniężną na wskazany przez niego cel społeczny, niezależnie od innych środków potrzebnych do usunięcia skutków naruszenia. --- STRONA 4 --- Zadośćuczynienie przewidziane przez ten przepis jest roszczeniem samodzielnym, niezależnym od innych środków potrzebnych do usunięcia skutków naruszenia dobra osobistego (wyrok SN z 16 kwietnia 2002 r., V CKN 1010/00, OSNC 2003 nr 4, poz. 56). Oznacza to, iż osoba, której dobra osobiste zastały naruszone ma pełną swobodę wyboru roszczenia, z którym wystąpi przeciwko podmiotowi, który naruszył te dobra. Brak jest jakichkolwiek kryteriów szczegółowych określających relacje pomiędzy roszczeniami przysługującymi na wypadek naruszenia dóbr osobistych. Dopuszczalna jest zatem zarówno kumulacja poszczególnych środków ochrony dóbr osobistych przewidzianych w art. 24 i 448 k.c. jak i dochodzenie samodzielne wymienionych roszczeń. Rolę moderatora pełni tu sąd i jego ocenie ostatecznie pozostawiona zostaje zarówno celowość skorzystania z konkretnego środka, jak również sposób, w jaki ma on być zastosowany. Art. 448 k.c. może być stosowany tylko w przypadku zawinionego naruszenia dobra osobistego (wyrok SN z 12 grudnia 2002 r., V CKN 1581/00, OSNC 2004 nr 4, poz. 53). Może znaleźć zastosowanie w przypadku każdego stopnia winy, niezależnie od jej natężenia (wyrok SN z 12 grudnia 2002 r., V CKN 1581/00, OSNC 2004 nr 4, poz. 53). Jednakże nie każde działanie zawinione ( choćby z winy nieumyślnej) automatycznie oznaczać ma zasadność żądania, a w konsekwencji uwzględnienie i zasądzenie dochodzonego roszczenia przez sąd orzekający. Sąd orzekający może bowiem, ale nie musi przyznać zadośćuczynienia (wyrok SN z 12 grudnia 2002 r., V CKN 1581/00, OSNC 2004 nr 4, poz. 53; wyrok SN z 16 kwietnia 2002 r., V CKN 1010/00, OSNC 2003 nr 4, poz. 56). Wynika to zarówno z treści art. 448 k.c. ("sąd może"), jak i z funkcji zadośćuczynienia za naruszenie dóbr osobistych. Roszczenie wynikające z art. 448 k.c. nie powinno być bowiem traktowane jako mające charakter lub choćby tylko aspekt penalny. Jego rola polega wyłącznie na zapobieżeniu trwania naruszenia i możliwego do osiągnięcia złagodzenia skutków negatywnych doznań, wynikających z naruszenia dóbr osobistych. Dlatego oceniając zarówno możliwość zasądzenia jak i wysokość odpowiedniej sumy pieniężnej, sąd musi wziąć pod uwagę kompensacyjny - a nie represyjny - charakter zadośćuczynienia (wyrok SN z 16 kwietnia 2002 r., V CKN 1010/00, OSNC 2003 nr 4, poz. 56; wyrok SN z 11 października 2002 r., I CKN 1032/00, wyrok SN z 27 września 2005 r., I CK 256/05). Z powyższego wynika, iż obok udowodnienia winy po stronie naruszyciela, do zasądzenia zadośćuczynienia na podstawie art. 448 k.c. konieczne jest uwzględnienie całokształtu okoliczności faktycznych sprawy (wyrok SN z 16 kwietnia 2002 r., V CKN 1010/00, OSNC 2003 nr 4, poz. 56). Sąd musi każdorazowo ocenić, czy spełnione są przesłanki do uwzględnienia tego środka ochrony dóbr osobistych. Podstawą odmowy zastosowania środka przewidzianego w art. 448 k.c. może być np. nieznaczny rozmiar krzywdy (wyrok SN z 11 października 2002 r., I CKN 1032/00, Lex nr 78885; wyrok SN z 12 grudnia 2002 r., V CKN 1581/00, OSNC 2004 nr 4, poz. 53), przebaczenie sprawcy, niewłaściwe zachowanie poszkodowanego (wyrok SN z 16 kwietnia 2002 r., V CKN 1010/00, OSNC 2003 nr 4, poz. 56). Istotny jest również rodzaj naruszonego dobra (wyrok SN z 16 kwietnia 2002 r., V CKN 1010/00, OSNC 2003/4/56). Ciężar gatunkowy poszczególnych dóbr osobistych nie jest jednakowy i nie wszystkie dobra osobiste zasługują na jednakowy poziom ochrony za pomocą środków o charakterze majątkowym. Takie dobra jak życie, wolność, zdrowie i dobre imię stanowią dobra szczególne i podlegają wzmożonej ochronie (wyrok SN z 16 kwietnia 2002 r., V CKN 1010/00, OSNC 2003 nr 4, poz. 56). Przekłada się to zarówno na możliwość zasądzenia zadośćuczynienia w konkretnej sprawie, jak i na jego wysokość. Ponadto, sąd musi zbadać nasilenie złej woli oraz celowość zastosowania tego środka (wyrok SN z 12 grudnia 2002 r., V CKN 1581/00, OSNC 2004 nr 4, poz. 53). Mając na uwadze zgromadzony w sprawie materiał dowodowy oraz powyższe rozważania Sąd doszedł do przekonania, że pozwany bank naruszył dobro osobiste powoda w postaci jego prawa do prywatności. Zgodnie bowiem z art. 1 ustawy o ochronie danych osobowych , wynika, że każdy ma prawo do ochrony dotyczących go danych osobowych. Procedura wypłat zasiłków dla bezrobotnych , w tym dla powoda, w istocie była taka, że na zbiorczej liście, na której podpisywali się ci, którzy dobierali świadczenia, zawierała dane takie jak imię, nazwisko, adres zamieszkania i PESEL. Tym samym procedura stosowana przez pozwany bank, dawała realną możliwość wglądu w dane osobowe, to jednak działanie tego nie można ocenić, jako nacechowanego umyślnością, a co najwyżej nieumyślnością. Jak to wynika z zeznań dyrektora pozwanego banku (...), w którym były wypłacane zasiłki dla bezrobotnych, było miejscem, gdzie przychodzili także inni klienci w sprawach, które dotyczyły np. kredytów, wpłat, czy wypłat innych kwot. Samo --- STRONA 5 --- przebywanie osoby, która przyszła po zasiłek dla bezrobotnych przy kasie nie wskazywało, że przyszła po ten zasiłek. Listy sporządzone przez Powiatowe Urzędy Pracy były zbiorcze. W przypadku listy zbył nadzór pracownika banku, nie pozostawiano tych list bez nadzoru. Pracownik odnajdywał nazwisko na liście, zaznaczał miejsce, w którym miał nastąpić podpis potwierdzający odbiór pieniędzy, osoby się same nie odnajdywały na liście i kwitowały odbiór pieniędzy. „. Powód nie zgłaszał zastrzeżeń do tej procedury kierownictwu banku. Bank natomiast po piśmie z (...) niezwłocznie zmienił praktykę w tym zakresie. Sąd przy oddalaniu powództwa miał na względzie m.in. rodzaj i stopień winy , które miały wpływ na zakres odpowiedzialności przewidzianej w tym przepisie, a zarazem na kwestię zasądzenia zadośćuczynienia. (wyrok SN z 27 września 2005 r., I CK 256/05; wyrok SN z 12 grudnia 2002 r. V CKN 1581/00, OSNC 2004 nr 4, poz. 53. Samo "zaistnienie krzywdy" nie obliguje sądu do uwzględnienia roszczenia. (wyrok SN z 12 grudnia 2002 r. V CKN 1581/00). W świetle powyższego jest oczywiste, że żądanie takie nie musi być uwzględnione przez sąd. Dlatego Sąd Orzekający nie podzielił stanowiska strony powodowej zawartego w pozwie. Sąd podkreśla, iż w rozpoznawanej sprawie nie doszło do naruszenia dobra osobistego o istotnym - z obiektywnego punktu widzenia - znaczeniu. Dodatkowo wskazać należy, co jest istotne w sprawie, że uwzględniając kompensacyjną funkcję zadośćuczynienia za doznaną krzywdę, którego głównym celem jest zatarcie lub co najmniej złagodzenie następstw naruszenia takich dóbr osobistych, jak cześć, wizerunek (zob. A. Szpunar, Uwagi o funkcjach odpowiedzialności odszkodowawczej, PiP 2003, z. 1, poz. 17) – uznaje się, że wysokość zadośćuczynienia winna zależeć przede wszystkim od wielkości doznanej krzywdy. Dla jej sprecyzowania i przyjęcia „odpowiedniej" sumy zadośćuczynienia uwzględnić należy takie okoliczności, jak: – rodzaj naruszonego dobra, – rozmiar doznanej krzywdy – oceniana obiektywnie, – intensywność naruszenia – oceniana obiektywnie, – stopień negatywnych konsekwencji dla pokrzywdzonego wynikających z dokonanego naruszenia dobra osobistego, w tym także niewymiernych majątkowo, – nieodwracalność skutków naruszenia, – stopień winy sprawcy, – sytuację majątkową i osobistą zobowiązanego (por. wyrok SN z dnia 16 kwietnia 2002 r., V CKN 1010/00, OSNC 2003, nr 4, poz. 56; wyrok SN z dnia 13 czerwca 2002 r., V CKN 1421/2000, niepubl.; wyrok SA w Warszawie z dnia 22 lutego 2004 r., II ACa 641/03, Wokanda 2004, nr 9, s. 44; wyrok SN z dnia 19 kwietnia 2006 r., II PK 245/2005, OSNP 2007, nr 7-8, poz. 101; wyrok SA we Wrocławiu z dnia 24 lipca 2008 r., I ACa 1150/06, OSAW 2008, nr 4, poz. 110; G. Bieniek (w:) Komentarz..., s. 457; Z. Radwański, A. Olejniczak, Zobowiązania..., s. 263). Ponieważ celem przyznania ochrony w formie majątkowej jest zrekompensowanie i złagodzenie doznanej krzywdy moralnej – dlatego judykatura przyjmuje, że znikomość ujemnych następstw może być podstawą oddalenia powództwa o przyznanie zadośćuczynienia na rzecz pokrzywdzonego (por. wyrok SA we Wrocławiu z dnia 24 lipca 2008 r., I ACa 1150/06, OSAW 2008, nr 4, poz. 110). Przy żądaniu przyznania odpowiedniej sumy tytułem zadośćuczynienia na rzecz pokrzywdzonego podstawowym kryterium oceny sądu winien być rozmiar ujemnych następstw w sferze psychicznej pokrzywdzonego bowiem celem przyznania ochrony w formie majątkowej jest zrekompensowanie i złagodzenie doznanej krzywdy moralnej. Z tych przyczyn sąd jest zobowiązany ustalić zakres cierpień pokrzywdzonego, a przy ocenie tej przesłanki nie może abstrahować od wszystkich okoliczności towarzyszących powstaniu krzywdy. Znikomość ujemnych następstw może być podstawą oddalenia powództwa o przyznanie zadośćuczynienia na rzecz pokrzywdzonego. --- STRONA 6 --- W niniejszej sprawie powód twierdzi, że w wyniku tej sytuacji poczuł się źle, dodał, że wg niego, w społeczeństwie fakt pozostawania osobą bezrobotną ma zabarwienie pejoratywne. Zauważy jednak należy, że nawet gdyby to właśnie odczucie powoda oceniać jako krzywdę, to patrząc na nią przez pryzmat kryteriów zarówno obiektywnych , jak i subiektywnych ( powoda) byłaby ona nieznaczna, żeby nie powiedzieć , że w ogóle nie wystąpiła. Powód, choć podaje, że poczuł się źle, to zauważyć należy, że sam nawiązał kontakt z dziennikarzem gazety, któremu przedstawiał i opisał całą sytuację. I choć mógł przedstawić ją, nie podając swoich danych (identyfikujących rozmówcę), to jednak podał zarówno imię i nazwisko, ale przede wszystkim sam opisał się jako osobę bezrobotną, pobierającą zasiłek. Z listy osób pobierających świadczenia, potencjalnie osoby znajdujące się na tej liście przy nazwisku powoda mogły, choć nie musiały dostrzec dane powoda, o tyle czytelnicy gazety z pewnością zidentyfikowali powoda. Oznacza to, że powód nie ma problemu z mówieniem o swojej obecnej sytuacji, nie kryje się z tym, wątpliwe więc, czy faktycznie uważa określenie bezrobotny, jako negatywne, a nie jako po prostu stwierdzające fakt pozostawania bez zatrudnienia. Z obiektywnego punktu widzenia także nie można podzielić stwierdzenia powoda, jakoby „ fakt pozostawania osobą bezrobotną miał zabarwienie pejoratywne”. Zauważyć należy, że nawet osoby publiczne ( np. z grona dziennikarzy, aktorów) często mówią o swojej bezrobotności, po to, aby właśnie znaleźć zatrudnienie, nie widząc w tym niczego negatywnego. Dodatkowo zauważyć należy, że określenia typu bezrobotny, bez lub z prawem do zasiłku są określeniami ustawowymi. Zasadnie podkreśla się (J.St. Piątowski, glosa do wyroku SN z dnia 16 stycznia 1976 r., II CR 692/75, s. 1114), że inne ujęcie niż obiektywne tej kwestii , prowadziłoby do uprzywilejowania osób, które wskutek ukrytych kompleksów albo wygórowanego wyobrażenia o sobie są nadmiernie uczulone na punkcie swej godności. Przyjęcie subiektywnych kryteriów naruszenia prowadziłoby do wniosku, że samo wniesienie powództwa jest dowodem jego zasadności. Nie bez znaczenia była i ta okoliczność, że jak stwierdził powód „nie posiada on wiedzy na temat tego, ażeby ktoś skorzystał z danych osobowych udostępnionych bankowi”. Reasumując, z tych wszystkich względów powództwo podlegało oddaleniu jako pozbawione usprawiedliwionych podstaw, o czym Sąd orzekł jak w punkcie I wyroku. SSO Beata Grzybek