Wyrok a k t I C 485/10 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 9 maja 2011 r. Sąd Okręgowy w Zamości

--- STRONA 1 --- Sygn. a k t I C 485/10 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 9 maja 2011 r. Sąd Okręgowy w Zamościu I Wydział Cywilny w składzie: Przewodniczący: SSO Jerzy Żurawicki Protokolant: st. sekr. sądowy Urszula Wojtowicz po rozpoznaniu w dniu 9 maja 2011 r. w Zamościu na rozprawie sprawy z powództwa r przeciwko Skarbowi Państwa - Aresztowi Śledczemu w Krasnymstawie zastąpionemu przez Prokuratorię Generalną Skarbu Państwa o zapłatę I. oddala powództwo; II. nie obciąża powoda kosztami procesu. --- STRONA 2 --- Sygn. akt I C 485/10 UZASADNIENIE Powód domagał się zasądzenia od Skarbu Państwa reprezentowanego przez Dyrektora Aresztu Śledczego w Krasnymstawie 1 kwoty 100.000 zł. Powód wniósł aby Sąd tę kwotę zasądził na rzecz wybranej 1 t placówki charytatywnej. I I W uzasadnieniu pozwu powód podał, iż w czasie pobytu w Areszcie I Śledczym w Krasnymstawie pozwany nie zapewnił mu właściwych warunków # I bytowych. Ponadto powód podał, iż został pobity przez funkcjonariuszy tej .1 i jednostki, że został bezpodstawnie umieszczony w celu zabezpieczającej oraz I bezpodstawnie zwolniony z pracy i ukarany w dniu 5 czerwca 2009 roku. I lp Powód wskazał również, iż był umieszczany w przeludnionych celi, w których | nie było ciepłej wody, odpowiedniej ilości środków czystości, odpowiedniej 1 i wentylacji. Zgłoszone żądanie powód uzasadnił równie brakiem resocjalizacji, I zbyt częstym przenoszeniem do innych cel. W ocenie powoda w czasie pobytu 1 w powyższym Areszcie poddany był nieludzkiemu, poniżającemu traktowaniu I 1 co wynikał z niezapewnienia mu humanitarnych warunków izolacji, zajęć I oświatowych, kursów zawodowych, opieki zdrowotnej. Podnosząc te I okoliczności powód wskazał, iż została mu wyrządzona szkoda niematerialna I (k. 4 - 6). 1 I W toku postępowania powód poparł żądanie. § I W złożonej odpowiedzi na pozew i w toku postępowania pozwany Skarb I Państwa - Areszt Śledczy w Krasnymstawie wnosił o oddalenie powództwa (k. 43). •i i Sąd Okręgowy ustalił, co następuje: Powód w Areszcie Śledczym w Krasnymstawie przebywał od dnia 17 grudnia 2008 roku do dnia 21 lipca 2011 roku (okoliczność bezsporna). Podczas pobytu w tej jednostce penitencjarnej powód umieszczany był w jedenastu celach (k. 54). Obecnie powód jest osadzony w Zakładzie Karnym w Opolu Lubelskim. W czasie pobytu powoda w pozwanej jednostce penitencjarnej 1 --- STRONA 3 --- występowało zjawisko przeludnienia, powodujące konieczność wydawania przez Dyrektora Aresztu Śledczego zarządzeń o umieszczeniu osadzonych w warunkach, w których powierzchnia mieszkalna wynosiła mniej niż 3 m 2 . Zarządzenie nr 11/08 z dnia 30 czerwca 2008 roku wprowadziło powyższe obostrzenia na okres do dnia 31 grudnia 2008 roku, zarządzenie nr 23/2008 z dnia 31 grudnia 2008 roku na okres do dnia 30 czerwca 2009 roku, natomiast zarządzenie nr 14 /2009 z dnia 30 czerwca 2009 roku przedłużyło okres obowiązywania wobec osadzonych ograniczeń powierzchni mieszkalnej cel do dnia 6 grudnia 2009 roku (60 - 68). O przeludnieniu w powyższej jednostce i o wydanych zarządzeniach informowany był sędzia penitencjarny (k. 96 - 98). Przeprowadzone przez sędziego penitencjarnego w Areszcie Śledczym w Krasnymstawie wizytacje w dniach 26 - 28 marca 2009 roku i w dniach 3 - 5 marca 2010 roku potwierdziły występowanie przeludnienia w celach. Wizytacje wskazały również, iż cele mieszkalne odpowiadają wymogom higieny, że osadzeni mają zagwarantowaną opiekę zdrowotną, że znaczna grupa osadzonych była zatrudnionych odpłatnie i nieodpłatnie poza terenem aresztu, że mają oni dostęp do różnorodnych programów kulturalno - oświatowych (k. 6 9 - 9 5 ) . W czasie pobytu w Areszcie Śledczym w Krasnymstawie powód miał zapewniony dostęp do odpowiedniej ilości środków czystości, przebywał w celach, w których oświetlenie i wentylacja były sprawne technicznie (k. 99 - 101). Powyższych ustaleń Sąd dokonał na podstawie powołanych dokumentów. Ich autentyczność nie nasuwa wątpliwości, nie była również kwestionowana przez strony postępowania. Częściowo Sąd oparł się również na zeznaniach powoda, przesłuchanego w ramach pomocy sądowej przed Sądem Rejonowym w Opolu Lubelski. Sąd Okręgowy w Zamościu zważył, co następuje: Powód w niniejszej sprawie domagał się zasądzenia kwoty 100.000 zł na rzecz wybranej przez Sąd placówki charytatywnej. Tego rodzaju roszczenie 2 --- STRONA 4 --- wynika z art. 24 kc i 448 kc, zgodnie z którymi ten, czyje dobro osobiste zostało naruszone, może żądać zasądzenia odpowiedniej sumy pieniężnej na wskazany cel społeczny. Wprawdzie powód w pozwie wskazał, iż powyższej kwoty domaga się na podstawie art. 417 kc, jednak Sąd nie jest związany wskazywaną przez stronę podstawą prawną zgłoszonego żądania. Z podnoszonych przez powoda okoliczności faktycznych wynika, iż żądanie zasądzenia kwoty 100.000 zł na rzecz bliżej niesprecyzowanego podmiotu prowadzącego działalność charytatywną stanowi środek ochrony jego dóbr osobistych. Dlatego też przedmiotem rozpoznania w niniejszym postępowaniu było żądanie powoda związane z cywilnoprawną ochroną dóbr osobistych. Środki ochrony, które przysługują w razie naruszenia dóbr osobistych, określa przepis art. 24 kc stanowiąc, iż jednym z nich, na zasadach określonych w kodeksie cywilnym, jest żądanie zapłaty odpowiedniej sumy pieniężnej na wskazany cel społeczny. W zakresie powyższego żądania przepis art. 24 kc odsyła w szczególności do art. 448 kc, umiejscowionego w przepisach o odpowiedzialności za czyny niedozwolone. Aby jednak móc skutecznie domagać się ochrony na podstawie art. 24 kc w zw. z art. 448 kc należy wykazać, iż doszło do naruszenia dóbr osobistych. Powód nie sprecyzował jakie jego dobro osobiste zostało naruszone działaniem strony pozwanej. Nie mniej w ocenie Sądu, powód koncentrując się głównie na zarzucie niehumanitarnych warunków odbywania kary pozbawienia wolności, poniżającego i niezgodnego z prawem tratowania w warunkach izolacji więziennej domagał się ochrony swojego prawa do poszanowania godności. Ogólna zasada procesowa, wyrażona w art. 6 kc w zw. z art. 232 kpc, obligowała powodu do udowodnienia, iż pozwany Skarb Państwa - Areszt Śledczy w Krasnymstawie swoim działaniem naruszył jego dobra osobiste. Dopiero wykazanie tej okoliczności skutkuje w procesie o ochronę dóbr osobistych przyjęciem domniemania bezprawności działania naruszającego dobra osobiste i przerzuceniem ciężaru dowodu, że działanie było zgodne z prawem, na stronę pozwaną. 3 --- STRONA 5 --- Należy zauważyć, iż z istoty odbywania k a r y pozbawienia wolności wynika, iż w pewnym zakresie zostają ograniczone d o b r a osobiste. Przebywanie w w a r u n k a c h izolacji więziennej w n a t u r a l n y sposób wiąże się z ograniczeniem sfery prywatności, swobody p o r u s z a n i a się. J e d n a k fakt t e n nie może s k u t k o w a ć większymi ograniczeniami p r a w człowieka, aniżeli to wynika z odpowiednich przepisów prawa. Osadzony w j e d n o s t c e penitencjarnej winien mieć bowiem z a c h o w a n e prawo do godności, k t ó r a j a k o wartość przyrodzona i niezbywalna j e s t n i e n a r u s z a l n a . Każda osoba pozbawiona wolności w i n n a być t r a k t o w a n a w s p o s ó b h u m a n i t a r n y i z p o s z a n o w a n i e m godności, w i n n a odbywać k a r ę pozbawienia wolności w godziwych w a r u n k a c h . Te podstawowe w y m a g a n i a wynikają z n o r m międzynarodowych, wyraża je również Konstytucja RP (art. 40, 41 u s t . 4 Konstytucji). Powód w niniejszym p o s t ę p o w a n i u twierdził, iż p o d c z a s pobytu w Areszcie Śledczym w Krasnymstawie był n i e h u m a n i t a r n i e traktowany, o czyfh miałoby świadczyć przeludnienie cel, ich nieodpowiednia wentylacja, złe w a r u n k i s a n i t a r n e , b r a k należytej opieki medycznej, b r a k resocjalizacji, a w jej r a m a c h , zajęć k u l t u r a l n o - oświatowych. Powód n a d t o podał, iż bezprawnie umieszczono go w celi zabezpieczającej, bezprawnie użyto wobec niego siły fizycznej, bezpodstawnie został zwolniony z pracy. W pierwszej kolejności należy zauważyć, iż stawiany p o z w a n e m u z a r z u t p r z e l u d n i e n i a w okresie p o b y t u powoda w Areszcie Śledczym w Krasnymstawie został potwierdzony przez s t r o n ę pozwaną. Z treść złożonych do a k t zarządzeń Dyrektora Aresztu wynika, iż z uwagi na przeludnienie j e d n o s t k i niezbędne było zmniejszenie n o r m powierzchniowych w celach. Na okoliczność tę zwrócił również wizytujący tę j e d n o s t k ę p e n i t e n c j a r n ą sędzia penitencjarny. Ze sporządzonego przez sędziego p r o t o k o ł u wizytacyjnego m o ż n a więc w y s n u ć wniosek, iż przeludnienie j e s t zjawiskiem występującym i powtarzającym się w pozwanej j e d n o s t c e . Zmniejszenie powierzchni mieszkalnej na osadzonego skutkowało z a t e m koniecznością wstawienia dodatkowych łóżek do cel szczegółowo wymienionych w zestawieniu będącym załącznikami do zarządzeń. 4 --- STRONA 6 --- Należy j e d n a k zauważyć, iż s a m o osadzenie powoda w przeludnionych celach, przy przyjęciu, iż przeludnienie dotyczyło cel, których powód był osadzony, nie stanowi wystarczającej podstawy do uwzględnienie jego żądania. Niezbędne, z p u n k t u widzenia n a r u s z e n i a d ó b r osobistych, byłoby u s t a l e n i e , iż stopień zagęszczenia wywołał u o s a d z o n y c h poważne dolegliwości l u b pociągnął za sobą dodatkowe cierpienia wykraczające poza te, które wynikają z samego faktu pozbawienia wolności (por. wyrok SN z d n i a 28 lutego 2 0 0 7 roku, sygn. a k t V CSK 4 3 1 / 0 6 , publ. OSNC 2 0 0 3 / 1 / 1 3 ) . Nawet więc przy przyjęciu, iż powód przebywał w celach p r z e l u d n i o n y c h - oczywistym j e s t p ł y n ą c a z tego faktu uciążliwość - nie sposób u z n a ć , iż fakt t e n wywołał u niego poważne dolegliwości, gdyż powód na owe dolegliwości się nie powołał. Powód nie wykazał więc tego rodzaju negatywnych dla niego s k u t k ó w wynikających z p o b y t u w przeludnionych celach, aby u z n a ć , iż doszło do n a r u s z e n i a jego godności. Należy również przypomnieć, iż art. 110 § 1 i 2 k k w stanowi, iż skazanego o s a d z a się w celi mieszkalnej wieloosobowej l u b jednoosobowej. Powierzchnia w celi mieszkalnej, przypadająca na skazanego, wynosi nie mniej niż 3 m 2 . Zgodnie z art. 2 4 8 § 1 kkw - obowiązującym w okresie pobytu p o w o d a w Areszcie Śledczym w Krasnymstawie - dyrektor a r e s z t u śledczego mógł na czas określony umieścić o s a d z o n y c h w w a r u n k a c h , w których powierzchnia w celi na j e d n ą osobę wynosi mniej niż 3 m 2 . Z a k t sprawy wynika, iż wobec istnienia przeludnienia w tej j e d n o s t c e , dyrektor a r e s z t u wydał odpowiednie zarządzenia, o których niezwłocznie zawiadamiał sędziego penitencjarnego. Nie m o ż n a więc również u z n a ć , iż zachowanie pozwanego nosi cechy bezprawności, a skoro o c h r o n a d ó b r osobistych przysługuje jedynie przed działaniem bezprawnym, nie m o ż n a przyjąć aby powodowi t a k o c h r o n a , w oparciu o art. 23 i 24 kc, służyła. O d n o s z ą c się do pozostałych zarzutów podniesionych przez powoda, a dotyczących nieodpowiedniej wentylacji w celach, złych w a r u n k ó w s a n i t a r n y c h , b r a k u należytej opieki medycznej i resocjalizacji, a w jej r a m a c h , zajęć k u l t u r a l n o - oświatowych, należy stwierdzić, iż są one gołosłowne. 5 --- STRONA 7 --- Ze s p r a w o z d a n i a wizytacyjnego dotyczącego o k r e s u p o b y t u powoda w Areszcie Śledczym w Krasnymstawie n a s u w a się wniosek, iż cele mieszkalne w t y m czasie były w należytym s t a n i e technicznym, odpowiadały wymogom higieny. W a r u n k i socjalno - bytowe o s a d z o n y c h nie n a s u w a ł y wątpliwości sędziego przeprowadzającego wizytację. B r a k j e s t również jakichkolwiek dowodów dla przyjęcia, iż powód nie miał zapewnionej należytej opieki medycznej i d o s t ę p u do zajęć oświatowo - k u l t u r a l n y c h . Opieka zdrowotna j a k i działalność k u l t u r a l n o - oświatowa oraz s p o r t o w a j e s t przedmiotem corocznej kontroli przez sędziego penitencjarnego. Przeprowadzona w 2009 i 2010 r o k u nie w s k a z a ł a na jakiekolwiek z a n i e d b a n i a w t y m zakresie w r o k u 2 0 0 8 i 2 0 0 9 . Powyższe okoliczności nie mogą u z a s a d n i a ć przyjęcia, iż osadzeni w Ateszcie Śledczym w Krasnymstawie są n a r a ż e n i na n i e h u m a n i t a r n e w a r u n k i odbywania kary. Powód nie dostarczył jakiegokolwiek dowodu, z którego m o ż n a by wywieść, iż był bezprawnie umieszczony w celi zabezpieczającej, że bezprawnie użyto wobec niego siły fizycznej, czy że bezpodstawnie został zwolniony z pracy. Z informacji przedstawionej przez pozwanego wynika, iż p o w ó d w 2009 r o k u był umieszczony w celi zabezpieczającej oraz były s t o s o w a n e wobec niego ś r o d k i p r z y m u s u bezpośredniego w postaci użycia siły fizycznej i pałek służbowych j a k o przeciwdziałanie niewłaściwemu z a c h o w a n i u powoda (k. 102). Zastosowanie wobec powoda powyższych środków p r z y m u s u zostało u d o k u m e n t o w a n e , a sędzia penitencjarny p o d c z a s wizytacji nie stwierdził ż a d n y c h nieprawidłowości w t y m zakresie. Użycie ich wobec osadzonych, w tym wobec powoda, było bowiem u z a s a d n i o n e (vide k. 87). Również nie ma p o d s t a w do u z n a n i a , iż doszło do n a r u s z e n i a praw powoda w związku ze zwolnieniem go z pracy zarobkowej. S t r o n a pozwana przyznała, iż powód pozostawał w z a t r u d n i e n i u w Areszcie Śledczym w Krasnymstawie począwszy od 9 lutego 2 0 0 9 r o k u na s t a n o w i s k u wydającego posiłki. J e d n a k w d n i u 3 czerwca 2 0 0 9 r o k u został wycofany z z a t r u d n i e n i a w związku z n a g a n n y m zachowaniem. Zatem to powód swoim niewłaściwym 6 --- STRONA 8 --- z a c h o w a n i e m , za które wymierzono mu również s u r o w ą k a r ę dyscyplinarną, pozbawił się możliwości wykonywania pracy zarobkowej. Przerzucanie odpowiedzialności za t e n s t a n rzeczy na stronę pozwaną nie znajduje więc żadnego usprawiedliwienia. Należy. również zauważyć, iż powód inicjował postępowanie przed S ą d e m Okręgowym w Z a m o ś c i u skargami, które dotyczyły zwolnienia go z pracy, u k a r a n i a w n i o s k a m i dyscyplinarnymi, użycia wobec niego siły fizycznej, o s a d z e n i a w celi zabezpieczającej, b r a k u opieki stomatologicznej oraz przebywania w zakładzie k a r n y m typu zamkniętego. Postępowanie wyjaśniające przeprowadzone przez Dyrektora Aresztu Śledczego w Krasnymstawie wykazało b e z z a s a d n o ś ć zarzutów p o w o d a (vide informacja pozwanego - k. 109). Przypomnieć należy, iż p u n k t e m wyjścia dla zgłoszonego przez powoda roszczenia j e s t regulacja zawarta w art. 24 kc. Konieczną p r z e s ł a n k ą ż ą d a n i a zgłoszonego przez powoda j e s t n a r u s z e n i e d ó b r osobistych, którego w okolicznościach sprawy nie s p o s ó b przyjąć. P o n a d t o nie sposób również wyprowadzić wniosku, iż działanie pozwanego S k a r b u P a ń s t w a nosiło cechy bezprawności. Pozwany dostarczył bowiem dowody wskazujące na zgodne z przepisami k o d e k s u karnego wykonawczego działania pozwanej jednostki penitencjarnej, w zakresie kwestionowanym przez powoda. B r a k z a t e m podstawowej konstrukcji cywilnoprawnej ochrony dóbr osobistych w postaci n a r u s z e n i e d ó b r osobistych p o w o d a wyłącza możliwość dochodzenia roszczeń na podstawie art. 4 4 8 kc i art. 24 kc. W tych w a r u n k a c h powództwo powoda należało oddalić. Ubocznie należy wskazać, iż powództwo nie mogłoby zostać uwzględnione, n a w e t gdyby odpowiedzialność strony pozwanej rozważać z uwzględnieniem art. 4 1 7 kc. Stosownie do tego p r z e p i s u S k a r b P a ń s t w a ponosi odpowiedzialność za szkodę wyrządzoną przez niezgodne z prawem działanie l u b z a n i e c h a n i e przy wykonywaniu władzy publicznej. Po pierwsze powód nie udowodnił swoich zarzutów związanych z poniżającym, n i e h u m a n i t a r n y m odbywaniem k a r y pozbawienia wolności, bezprawnym limieszczeniem go w celi zabezpieczającej, bezprawnym użyciem wobec niego 7 --- STRONA 9 --- m liry fizycznej, bezpodstawnym zwolnieniem z pracy. Ponadto twierdzenie lowoda, iż doszło do wyrządzenia mu szkody niematerialnej, nie mogło |ostać zweryfikowane w toku postępowania dowodowego, gdyż powód ładnych dowodów na tę okoliczność nie przedstawił. Orzeczenie o kosztach procesu zawarte w pkt II wyroku ma swoje I zasadnienie w art. 102 kpc, zgodnie z którym Sąd w uzasadnionych rzypadkach może zasądzić od strony przegrywającej tylko część kosztów lub ie obciążać jej w ogóle kosztami. W ocenie Sądu sytuacja majątkowa owoda, przebywającego w warunkach izolacji więziennej, jest na tyle zła, że pzasadnia zastosowanie regulacji z art. 102 kpc. Z powyższych względów Sąd orzekł jak w sentencji wyroku.