Wyrok 211

--- STRONA 1 --- 5 $0 “I/ci¢(/w;54%»L. s, 022 Sygn.211<t:j£ACa 664/10  T‘ ,2; vw »~. >';,_,\*§9 \ §§§.~‘§ ‘ 1" 1 Jw ‘ééfjg WYRGK ‘W EMEENEU RZECZYPOSPGLITEE PG {M4 En hwd. ;=“‘\ *“=‘. iii Q»: Dnia 5 pa2c!zie1‘niI<a 201.0 Sqd _/\pelac)¢j11y.\>v%_',0dzi I WydziaE Cywilny w sldaclziez ' _ fizewodniczatcyi SSA 1\/Izlfgorzata Sfanek (splu) Ssgdziowie: SSA Anna Miastkowslaa SSA Alicja Myszkowska Protokolantz st.sekr.sqd0Wy Jolanta ChrzanowsE<é po rozpoznzmiu W dniu 5 paidziernika 20101". W Lodzi 1'} E1 TO ZpTEl\U1€ sprawy z powédztwa Z, _ .. R przeciwko Skarbowi Paxistwa — Zakladowi Kamemu w ” 0 odszkodowanie nu skutek apolacji powoda 0d wy1‘0ku Sqdu Okrqgowego WI<E11iSZU 2 dnia 2 czerwca 20101". sygn. a1<t~ I C 923/09 1. zmienia zas.l.<a1"i:0:1y wyrok W pkt 1 W ten sposéb, Ze zzaszgcizzz mi p0:»:\vaxzego Skarbu Pa1’1s‘twa —<Z',21k»ladu Kmmego W ma :"::2<:;. powoda Z. _ 1 R .( kwohg 30OU(trzy tysiqce) zzlofyciz ‘ayméezzn zacioééxzczynienizl 1»: nstawowymi oclseflmmi 01:1 2 czeawvca 2{?‘§{}:"._ do dnia Zapiézty i ocicégla powédztwo W pozostaéej <:?3<§:§Qi; -5' ŚO fłfcíçff/;SÅŁL. S, 022 Sygn.211<t:ĹEACa 664/10 - ,¬` ,xf ‹~e' '~_ ›'¿,_,\šzå à ‹āŠ'.~'.f ' 3.1' 1 A ¬ššř1š WYRGK VV ŠÊ2/ÃÍÍENEU RZECZ-YPOSPOLI"í`Eš ÊÜ W Ef] ł‹-wi. ›=*"\ -*¬"'='¬'. čfí f±~=«< Dnia 5 paździemiíia 201.0 Sąd _/-\pe1aoy\jny.W Łodzi I Wydział Cywilny w skłaclzie: ' _ Hzewodniczącyż SSA `±VI21łgorzat21 Sfanek (spr.) Sę_dzíowie: SSA Anna Miasticowsląa SSA Alicja Myszkowska Protokolantz st.sekr.sądowy Jolanta Ch1'zanowsE<á po rozpoznaniu W dniu 5 października 201011 W Łodzi Ti E1 TO ZpTEl\›V1 6 sprawy z powództwa Z _ .. R przeciwko Skarbowi Państwa - Z-akladowi Kamemu W " o odszkodowanie na skutek apelacji powoda od wy1'o1<L1 Sądu Okręgowego W Kaliszu Z dnia 2 czerwca 201012 sygn. akt- I C 923/O9 1. zmienia zas_ł_<2u'żony wyrok W pkt 1 W ten sposób, że zaaeącšzzz od po:›:\-vanego Slizarbu Pańsłwao-¬ Zakładu Kasmego W na a':f;=¿.-1:1. powoda Z". _ 1 R- .L kwotę 300Ü(trzy tysiące) zfzłoíjøcíā *cyřešem zadośćuczynienia :Ł nstawowymi ocłseflāzuzfzi od 2 ezeawezx 2{?`š{}:›¬.. do dnia żzz-přáty i o«:šcš±1_Ia powództwo W pozostałej części; --- STRONA 2 --- p1*zy21"12\je i nakazuje wyplacié Z funduszu Skzarbu E~“2n’1sé"w2: ~ E523511 Okraggowego W Kaliszu adwokatowi Leszkowi ‘iflnaszzw§c2~;iex':e1§ 13»i"0vm£E",z:1c<11111.! KflfiC61€ll‘i§ AdW01{21C]{25 W §{21i%s2.u 1vy1mg:'0(i;:e:1%£\ :2: tyfulu pomocy prawns} ucIziel0n<2} powodowi 1:: urzzgaiu 11: t? p0s‘f@g)0W21niu apelacyjnym W kwocie 3.294 (trzy ‘fix"sisEu: (iv,'ée.é=:ie dziewiagédziesiqt cztery) Zi‘OtyCh brutto; \ zastgpstwa procesowego na rzecz strony pozwanej 2:21 ;:0::iw:§.pm=vze ;1pe1a'byj11e. o:“y§;ma1e wméciwe gcadgxéay la Zgodnoéé éwéadazzy  E3'Larsz"_4 Seiareiarz |_ I , n ‘.1’ ?L1<Z~@%/p@\ "‘ nie obciqia powoda Z‘ _ . R 0b0wiz}zkiem sswmiwz k<>s;zt'<§w "2 ..,.('3 .,. p1*z§f21'1ż1je i nakazuje wypłacić Z funduszu Sšczarbu Efiazāsżwzz ~ Ešafš-11 Okręgowego W Kaliszu adwokatowi Łeszžąowi `āá1"a±¬“;:':vz-'š‹:š«:žemu p-1'owafiE'¿ące1nu Kancelarie Adwokacka W Šíaižszu 1-'¬"},f11.-ag-_§:'o(ā:›:es1š{' 18: tyäułu pomocy prawnej uclzielonej powocšowi 1:: unłzeašu 11': zł pos'řeg›owaniu apelacyjnym W kwocie 3.294 (trzy 'żysiz->¿ee (ha-'že.śeie dziewizgćdziesiąt cztery) zł0t¬ych brutto; ` zastępstwa procesowego na rzecz strony pozwanej za şao±:ź'ę.po¬»=va ape1a'eyj11e. o:“ygn"'.a1e właściwe şoodgxšay za zgodność śwāacžezy - Ešlarszg Seareāarā '_ I -, n Êà ?ß<¿H5*¿/LQ "` nie obciąża powoda Z' _ _ R obowiazłciem ¬¿wz'eā'a I«;<›s;';t‹í›w We „.,‹.(Ü .,. --- STRONA 3 --- Sygn. ok? IACQ 664/10 UZCISCIdfli6I1i9 Zoskoxionym wyrokiem 2 dnio 2 czerwcd 2010 r. w sprdwie z powédzfwo  1 ‘.\ _Z _ R przedwko Skorbowi Pofistwo —i Zd|<+od_owi Kornemu w o odszkodowdnie, Sod Okregowy w Koliszu odddii’r powodziwo i o{zek+ o koszfoch posfepowonid.  Powyiszy wyrok zopod+ no podsfowie poczynionych przez Sqd Olkrcggowy usfolef: fokfycznych, kiére Sqd Apelocyiny W pemi podzielo i przyjmuje zo w+osne, ca kiorych ndjistoiniejsze elemeniy przedsfowidiq sieg noflepwqco. ' Z _ ._.. R . od dnio 20 czerwco 2008 r. odbywo kore 3 lot pozbowienid wolnoéci zo przesfepsiwo krodzieiy. W Zdkfodzie Kornym w powod przebywof w okresie od 20 czerwcc1'2008 roku do 27 czerwco 2008 roku. Ponownie zostot skierowcmy do iegoi ZC1|(’fCJdU 22 Iipco 2008 roku 1 przebywo w nim noddl. Kilkokroinie by? przenoszony do innej ceii. Zodno z cel nié zopewnfom 3 m2_powie|2chni d|Cl frojgo osddzonych. tqcznie z powodem w ceidch byio osddzonych dwoch iub Trzech wieiniow. W kozizdym przypddku osddzenid wiokszej iloéci skozdnych W celi Zo|<+od Korny W zdwiodomiof sedziego penifencjomego i SYTUCICICJ Tdko mid’ro miejsce fokie W przypodku powodo. Nie_ by+o Zodnych przeciwwskozonfi w tym zdkresie ze sfrony sqdu penifencjdrnego. Pozwony jest zobowiqzony przyjqé wszygfkich skozdnych skierowonych przez wméciwe orgony i zgmszdjqcych sio do odbycio kdry. Z R choruje no cukrlyce. Boddnie poziomu cukru odbywcfio sis; w fen sposéb, Z8 pieiegniorko przynosiha glukomefr, bedcgcy wmsnoéciq powodo, po czym podowofo go powodowi, kféry som nok+uwo+ _ 1 Sygn. akt lACa 664/10 Uzasadnienie Zaskarzonym wyrokiem z dnia 2 czerwca 2010 r. w sprawie z powództwa - 1 is _Z _ R przeciwko Skarbowi Państwa -A Zakładowi Karnemu w o odszkodowanie, »Sad Okręgowy W Kaliszu oddalił powództwo l orzekł o kosztach postępowania. ' Powyższy wyrok zapadł na podstawie poczynionych przez Sad Okręgowy ustaleń faktycznych, które Sad Apelacyjny W pełni podziela i przyjmuje za własne, a których najistotniejsze elementy przedstawiają się nadępwaco. ' Z _ ._.. R- . od dnia 20 czerwca 2008 r. odbywa karę 3 lat pozbawienia wolności za przestępstwo kradzieży. W Zakładzie Karnym w powód przebywał w okresie od 20 czerwca 2008 roku do 27 czerwca 2008 roku. Ponownie został skierowany do tegoż Zakładu 22 lipca 2008 roku i przebywa w nim nadal. Kilkakrotnie był przenoszony do innej celi. Żadna z cel nie zapewniaia 3 m2_powierzchni dla trojga osadzonych. Łacznie z powodem W celach było osadzonych dwóch lub trzech więźniów. W każdym przypadku osadzenia większej ilości skazanych w celi Zakład Karny W zawiadamiat sędziego penitencjarnego i sytuacja taka miała miejsce także w przypadku powoda. Nie byio żadnych przeciwwskazań w tym zakresie ze strony sadu penitencjarnego. Pozwany jest zobowiązany przyjac wszystkich skazanych skierowanych przez właściwe organy i zgłaszających się do odbycia kary. Z R- choruje na cukrzycę. Badanie poziomu cukru odbywało się w ten sposób, że pielęgniarka przynosiła glukametr, będacy własnościa powoda. po czym podawaia go powodowi, który sam nakłuwał _ 1 --- STRONA 4 --- poleé: i przystowiot do posko umieszczonego w giukomeirze. Pielogniorko wykonujqc Te czynnoéci nie mio’rc| zoioionych rokowiczek jednorozowych. Powod'o’n1ymywo1 codziennie insuiine. ’BUdy1nek'Zd1<+odu‘Kornego W ’~ ‘jest obiekfem zobyikowym p¢¢hbazq¢ym z 1846 1’. 1' 'jeg'o=orchi1ek1L|ro wymuszo pewne rozwiqzonio 1eohn1c“:'2n‘e’ w uceloch, die sq one dofiosowone do zomieszkonio osodzonycfi. W céioch inojduje sie okno usytuowone wysoko 2,25 m i jest rnoh/ch ~ rozmiorow 104 x 36 cm. Otwierdnie okno wymogo wejécio no Toborei. Zo1<1od Kornybrowodzi cykliczne remonty, molowonio oroz wymienio urzqdzenio sonitorrie. A ' ' Sfiopy w ceioch sq drewnionosupremowe o konstrukcjo sufitu oporio jest no zoforowielwopiennej, mojq miejsce sy‘ruoc}e, ie no écionoch czosomi powsfojo zo§ié|<1 i zobrudzenio, more sq spowodowone zochowoniern oslddzonyoh, ktorzy zolewojq znojdujqco sie cele no niizszych poziornoch. oiywojdc inodmiernej iloéci wody w trokcie zmywonio pod’rogi no wyisze} kondygnocji. Zocieki 1 zowilgooenid sq no bieiqco usuwone popzzez "nnolowlonie écion. W coioch nie wystopowohz szkodniki. Podiogo cel jesf drewniono. Wszystkie cele byiy wyposoione zgodnie z obowiqzujqcyrni przepisdmi w odpowiedniq liczbe foiek, szofek i krzese% stosownq do iiczby osddzonych oroz s’ro’r. Jedno hfiiko t:>y%o zowsze piefrowe. Wszysfkie ce1e w Zokirodzie Kornym w _ posiodojq kqcik sdnitorny oddzielony od resziy pomieszczenio porowonem ze skiejki o konsfrukcji metdiowej o wysokoéci ok. 1,20 m. Osodzeni rnojq nieogroniczony dosisgp do bieiqcej zimnej wody. Roz w fygodniu przewidzidne sq kqpiele w c1ep+ej wodzie w mini. Osodzeni roz w miesiqcu ohzymywoli §rod1_<i czystofici przeznoczone do wioéciwego u’rrzy_m_onio kqciko sonitornego. Zok+od Korny w   }esT no bieiqco monitorowony przez Ponstwowy Powioiowy lnspeldorot Soniiorny, ktory w zosodzie nie zg%oszo’r zostrzeien odnoénie 2 palec i przystawiał do paska umieszczonego w giukometrze. Pielęgniarka wykonujac te czynności nie miała założonych rękawiczek jednorazowych. Powód 'otrzymywał codziennie ínsulinę. Ÿßudyineknldkładu 'Karnego W *~ jest obiektem zabytkowym pochodzącym" z 1846 ri. í jeg'ó¦archíłektura wymusza pewne rozwiazania technicznie' w celach, ałe sa one dostosowane do zamieszkania osadzonycłt. W cełach znajduje się okno usytuowane wysoko 2,25 m i jest małych ~ rozmiarów 104 x 36 cm. Otwieranie okna wymaga wejścia na taboret. Zakład Karnyprowadzi cykliczne remonty, malowania oraz wymienia urzadzenia sanitarne. j ` ` Stropy w ceiach sa drewniana-supremowe a konstrukcja sufitu oparta jest na zaprawíewapíennej, maja miejsce sytuacje, że na ścianach czasami powstaja zasieki i zabrudzenia, które sa spowodowane zachowaniem osadzonych, którzy zalewaja znajdujqcet sie cele na niższych poziomach, uzywajac' 'nadmiernej ilości .wody w trakcie zmywania podłogi -na wyższej kondygnacji. Zacieki i zawílgocenia sa na bieżaco usuwane poprzez 'malowanie ścian. W cełach nie występowały szkodniki. Podłoga cel jest drewniana. Wszystkie cele były wyposażone zgodnie z obowiazujacymi przepisami w odpowiednia liczbę łóżek, szafek i krzeseł stosowna do iiczby osadzonych oraz stół. Jedno łóżko było zawsze piętrowe. Wszystkie cełe w Zakładzie Karnym w _ posiadaja kacik sanitarny oddzielony- od reszty pomieszczenia parawanem ze sklejki o konstrukcji metałowej o wysokości ok. i,20 m. Osadzeni maja nieograniczony dostep do bieżącej zimnej wody. Raz w tygodniu przewidziane sa kapiele w ciepłej wodzie w łaźni. Osodzeni raz w miesiacu otrzymywali środki czystości przeznaczone do właściwego utrzymania kacika sanitarnego. Zakład Karny w - - jest na bieżąco monitorowany przez Państwowy Powiatowy Inspektorat Sanitarny, który w zasadzie nie zgłaszał zastrzeżeń odnośnie 2 --- STRONA 5 --- worunkow kqciko sonitornego, écion i pod’rogi, o wszelkie drobne zoshzeienio by’ry no bieioco uwzglodnione. Posifki so przygoiowywone w kuohni no Terenie Zo1<+odu Kornego W i nostopnie Tronsportowone no ‘poszczegoine oddzio+y W odpowiednich po}emnikoch 1 podowone do celi przez otwor w drzwioch ?2w_. podojnik no posflki, bezpoérednio do noczyn, ktore osodzeni mojq w celi. Ponsiwowy Powioiowy Inspekiorot Sonitorny nie 1<wes’rionowo’r podowonio posfikow pmez Tzw. podojnik. Obiody sq c1ep1e, choc’: niejednokrofnie czos Tronsporiu sprowio, to ich ‘remperoturo* jest letnio. Ponsfwowy Powioiowy lnspekiorof Soniiorny nie sfwierdzfl uchybien w czosie konfroii stonu technicznego i sonitornego bloku Zywienio Zokfodu Kornego w ". Powod joko cukrzyk ofrzyrnywof po's1+1<i zgodnie 2 diefq zoleconq pnzez lekomo. Z _ R1 wypoiyczof ksiqiki z bibfloteki. . Powodl oglqdof ieiewizjo, s’rucho% rodio oroz wycino1‘ kortki, kfore wys\/id’: do swojej dziewczyny. Lekorz nie wyrozfi zgody no uczestnicfwo oowodo w groch sporfowych no pldcu rekreocyjnym zok+o'du kornego. Przed zornkniociem éwieflicy powod gro1w pingpongo. Ponodfo w ofercie zoldodu kornego jésf uczesfniciwo w zojocioch orgonizocji wyznoniowej 1 prococh Zes|oo+u Skozonych. ' Z ' R4 g’roszo1 siodo lekorzo, kiory p1Iep1so1‘ mu'w1’rorniny no bol nerek, o no boi zebo powod oirzymywofiednq toblefko przeciwboiowo. ' Powod prowodzif prywofnq korespondencje zo poérednidrwem odminisvocji Zoidodu Kornego w" Z1 R 1 1 listy nodone w poniedzioéek ofrzymywoi nosnapnego tygodnio. lnni wieiniowie nie mieli problemow zwiozonych z korespondencjq. A Przy fok usfolonynn sionie fokiycznyrn Sod Okregowy doszed+ do wniosku, fie oowodzfwo nie zosmguje no uwzglodnienie. Joko podstowo roszczen1o przyjefo on‘. 448 k.<:. W z on. 24§ 1 k.c. ' . 3 warunków kacika sanitarnego, ścian i podłogi, a wszelkie drobne zastrzeżenia były na bieżąco uwzględniane. Posiłki sa przygotowywane w kuchni na terenie Zakładu Karnego w i następnie transportowane na 'poszczegółne oddziały w odpowiednich pojemnikach i podawane do celi przez otwór w` drzwiach tzw. podajnik na posiłki, bezpośrednio do naczyń, które osadzeni maja w celi. Państwowy Powiatowy inspektorat Sanitarny nie kwestionował podawania posiłków paez tzw. podajnik. Obiady sq ciepłe, choć niejednokrotnie czas transportu sprawia, że ich temperatura jest letnia. Państwowy Powiatowy Inspektorat Sanitarny nie stwierdził uchybień w czasie kontroli stanu technicznego i sanitarnego bloku żywienia Zakładu Karnego w '. Powód jako cu krzyk otrzymywał posiłki zgodnie z dieta zalecana przez Iekama. Z _ Rr wypożyczał ksiażki z biblioteki. . Powód oglqdał teiewizję, słuchał radia oraz wycinał kartki. które wysyłał do swojej dziewczyny. Lekarz nie wyraził zgody na uczestnictwo powoda w grach sportowych na placu rekreacyjnym zakładu karnego. Przed zamknięciem świetlicy powód grał w ping-ponga. Ponadto w ofercie zakładu karnego jest uczestnictwo w zajęciach organizacji wyznaniowe] i pracach Zespołu Skazanych. " Z ' Ri głaszał siędo lekarza, który przepisał muwitarniny na ból nerek, a na bói zęba powód otrzymywał jedna tabletkę przeciwbótowa. ` Powód prowadził prywatna korespondencję za pośrednictwem administracji Zakładu Karnego w" Zi R ` r listy nadane w poniedziałek otrzymywał następnego tygodnia. Inni więźniowie nie mieii problemów zwiazanych z korespondencja. A Przy tak ustaionyrn stanie faktycznym Sad Okręgowy doszedł do wniosku. że powództwo nie zasługuje na uwzględnienie. Jako podstawę roszczenia przyjęto art. 448 k.c. w z art. 24§l k.c. ` . 3 --- STRONA 6 --- Sod I Insioncji dosfrzegt Ze W Zokfodzie Kornym W " 11.; "' ' %s1o’rnIe zosiofy przekroczone normy powierzchniowe okreélone w on. 110 §2 kkw. Adminisirocjo pozwonego s’roro’ro sio ’rogodzié_skufl<1 przeiudnienio stosujqc rofocyjny system umieszczenio wioiniow w celoch, Tok wioc powod osodzony b\/1 pzzez pewien okres w celoch spetniojqcych normy powierzchniowe. Z koidym rozem oclminisirocio jédnosiki powiodom¥o1o o fym sodziego penitencjornego. A _ ' W konsekwencji Sod Okrogowy uznoh Ze dzio%dn1u pozwonego nie moino przypisoé bezprownoéci sfonowiqcej koniecznq przes’ron1<o odpowiedziomoéci z ort. 24§1 k.c. _ _ Nodto Sod Okregowy zouwoiyt 2e wyposoienie cel mieszkoinych byfo zgodne z uregulowoniomi rozporzqdzenio Ministro Sprowiedliwoéci z dnio 25 sierpnio 2003 r. w sprowie regulominu orgonizocyjno  porzodkowego wykonywonio kory pozbowienio woinoéci (Dz. U. 2 2003 r. nr. 152 poz. 1493), oroz rozporzqdzenio Ministro Sprowjedliwoéci 2 dnio 17 poidzierniko 2003 r. w sprowie worunkow byfowy chorob osodzonych w zoidodoch kornych oresztoch éiedczych (Dz. U. z 2003 r., nr 186 poz. 1820] zoé pozostofe worunki soniiornewcelochlokredoneworf. 111 §1 k.k.w.zosto+yspe1nione. Sod o duo nie uzno’r zorzuféw powodo o nieprowidmwej opiece medycznej, zofrzymywoniu ‘ korespondencii, niew+oéciwennu podowoniu posiikow, ni'eoTrokc\/jnej fiécie lekfur w biblioiece. Powyisze rozsirzygniecie zoskoliw powod w czoéci don/czocej oddolenio powodzfwo zorzucojqc noruszenie pxzepisow postopowonio, ktore rniofo wp+yw no wynik sprowy, tj.: on. 217 § 2 kpc w zw. z‘ on. 227 koc. Uchybienie fo zdoniem skoriqoego polegcflo no tym, 12 Sqd Okregowy niezosodnie oddolfi wniosek dowodowy powodo 0 przeprowodzenie ogiodzin cel pozwonego, w kiorych powod odbywoi koro pozbowienio wolnoéci, co doprowodzflo do niewyjoénienio wszysfkich Estomych okolicznoéci dlo rozpoznonio sprowy. 4 Sąd I instancji dostrzegł. że w Zakładzie Karnym w " 1|.: " ' istotnie zostały przekroczone normy powierzchniowe określane w art. llO §2 kkw. Administracja pozwanego starała się łagadzićskutki przeiudnienia stosując rotacyjny system umieszczenia więźniów w celach, tak więc powód osadzony był przez pewien okres w celach spełniających normy powierzchniowe. Z każdym razem administracja jednostki powíadamiała o tym sędziego penitencjarnego. A _ " W konsekwencji Sąd Okręgowy uznał, że działaniu pozwanego nie można przypisać bezprawności stanowiącej konieczna przesłankę odpowiedziošności z art. 24§i k.c. Ľ _ Nadta Sąd Okręgowy zauważył. że wyposażenie cel mieszkalnych było zgodne z ureguiowaniami rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 25 sierpnia 2003 r. w sprawie regulaminu organizacyjna - porządkowego wykonywania kary pozbawienia woiności (Dz. U. z 2003 r. nr. 152 poz. M93). oraz rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia i7 października 2003 r. w sprawie warunków bytowy chorób osadzonych w- zakładach karnych aresztach śiedczych (Dz. U. z 2003 r., nr 186 poz. i820j zaś pozostałe warunki sanitarnewcelachokreślonewart. i il §l k.i<.w. zostały spełnione. Sąd a ąua nie uznał zarzutów powoda o nieprawidłowe] opiece medycznej, zatrzymywania ' korespondencji, niewłościwemu podawaniu posiłków, nieatrokcyjnej iiście lektur w bibliotece. Powyższe rozstrzygnięcie zoskarzył powód w części dotyczącej oddalenia powództwa zarzucając naruszenie przepisów postępowania. które miała wpływ na wynik sprawy, tj.: art. 217 § 2 kpc w zw. zł art. 227 kpc. Uchybienže to zdaniem skarżącego polegało na tym. iż Sąd Okręgowy niezasadnie oddalił wniosek dowodawy powodo o przeprowadzenie oględzin cel pozwanego, w których powód odbywał karę pozbawienia wolności. co doprowadziła do niewyjašnienia wszystkich istotnych okoliczności dla rozpoznania sprawy. 4 --- STRONA 7 --- Dodotkowo opelojqcy zorzucfi noruszenie przepisow prowo mofenolnego, ’rj. or’r. 24 kc i orf. 448 kc oroz on. 3 Konwencji o Ochronie Prow Cz’rowieko pmez niezostosowonie ich do roszczenio powodo o zodoéouczynienie zo noruszenie dobr osobisn/ch. W konkiuzji wnios+ 0 uchyienie wyroku w zoskorionej czoéci i przekozonie \ sprowy w ’rym zokresie Sodowi Okregowemu w do ponownego rozpoznonio i rozshzygniocio o kosztoch posiepowonio opelocyjnego. W wypodku oddolenio opelocjf wnios’r o pzzyznonie od Skorbu Ponsiwo no mecz odwol<o?o Leszko Kruszwickiego wynogrodzenio w kwocie 2.700 2+ podwyiszono o kwofo podoiku od foworow i uswg ’ry’ru’rem nieopfoconej pomocy prownej udziefonej powodowi z urzedu. W odpow§edzi no opefocjo pozwony wn1os’r o oddolenie w co:‘o§ci érodko odwomwczego 1 zosodzenie od powodo no rzecz Skorbu Ponstwo — Prokurotorii Generoinej Skorbu Ponstwo koszfow posiopowonio wedfug norm przepisonych. ' l ' Sqd Apéiocyjny zwoiyl, co nosfqpujéz Apeiocjo jesi czoéciowo uzosodniono, choé nie ze wszysikimi zorzuforni noieiy sio zgodzié. _ W szczegolnoéci zo nieuzosodniony irzebo uznoé zorzui noruszenio prowo procesowego.  Sod Okrogowy trofnie przyjqi ie sion fechniczny pozwonej jednostki orgonizocyjnej Skorbu Ponsfwo wyniko 2 moteriofo dowodowego zebronego w sprowie — zeznon éwiodkow {innych skozonych odbywojqcych koro oozbowienio wolnoéci w Zok+odzie Kornym w _ oroz funkcjonoriuszy s+u2by wieziennej, o Tokie z proiokofow konfroli Ponsfwowego ‘Powioiowego lnspekioro Sonfiornego. Nie by/10 .po’rrzeby przeprowodzonio dowodu z oglodzin col znojdujocych W Zokfodzie Kornym w . Zosodny jesf noiomiosf zorzui obrozy prowo rnoierioinego, 5 . Dodatkowo apelujący zarzucił naruszenie przepisów prawa materiainego. tj. art. 24 kc i art. 448 kc oraz art. 3 Konwencji o Ochronie Praw Człowieka przez niezastosowaníe ich do roszczenia powoda o zadośćuczynienie za naruszenie dóbr osobistych. W konkluzji wniósł o ucnyienie wyroku w zaskarżonej części i przekazanie \ sprawy w tym zakresie Sądowi Okręgowemu w do ponownego rozpoznania í rozstrzygnięcia o kosztach postępowania apelacyjnego. W wypadku oddalenia apelacji wniósł o przyznanie od Skarbu Państwo na rzecz adwokata Leszka Kruszwickiego- wynagrodzenia w kwocie 2.700 zł podwyższona o kwotę podatku od towarów i usług tytułem nieopłacanej pomocy prawnej udzieionej powodowi z urzędu. W odpowiedzi na apelację pozwany wniósł a oddalenie w całości środka odwoławczego i zasądzenie od powoda na rzecz Skarbu Panstwa - Prokuratorii Generałnej Skarbu Panstwa kosztów postępowania według norm przepisanych. ' I ' Sąd Apelacyjny zważył, co następuje: Apeiacja jest częściowo uzasadniona. choć nie ze wszystkimi zarzutami nalezy się zgodzić. _ W szczególności za nieuzasadniony trzeba uznać zarzut naruszenia prawa procesowego. - Sąd Okręgowy trafnie przyjął. że stan techniczny pozwanej jednostki organizacyjnej Skarbu Państwa wynika z materiału dowodowego zebranego w sprawie - zeznań świadków (innych skazanych odbywających karę pozbawienia wolności w Zakładzie Karnym w _ oraz funkcjonariuszy służby więziennej. a także z protokołów kontroli Państwowego 'Powiatowego inspektora Sanitarnego. Nie było .potrzeby przeprowadzania dowodu z oględzin cel znajdujących w Zakładzie Karnyrn w . Zasadny jest natomiast zarzut obrazy prawa materialnego. 5 . --- STRONA 8 --- Sod Apelocyjny podzielif zorzuiy skoriocego, ie podczos jego pobytu W pozwonej jednos%ce peniiencjornej dosz’ro do noruszenio jego do1o1 osobisiych, o w konsekwencji, Ze pozwony ponosi odpowiedzioinoéé zo ion noruszenie. W przepisie on. 110§2 k.i<.w. polski ustowodowco zowon wymogi dotyczqce worunkéw byfowych w ceioch mieszkoinych wskozujqc, ze powienzchnio przypodojoco no skozonego nie moie wynosié mnie] nii 3 m2, ceie muszq byé wyposoione w odpowiedni sprzof zopewniojqcy skozonernu osobne miejsce do sponio i odpowiednie worunki higieny, dosfoteczny dop’ryw powieirzo i odpowiedniq iemperoturo i oéwietlenie. Jedynie w szczegolnie uzosodnionych wypodkoch, okreélonych w on. 248 i<.1<.w. i orzy zochowoniu Trybu postopowonio wskozonego w_ Tyrn przepisie oroz W orzewidzionych w nim przepisoch wykonowczych, moie dojéé do ogroniczenio wieikoéci powierzchni celi no jednego skozonego poniiej 3 mi, jednokie jedynie no czos okrefziony. Trzebo przy Tyrn uznoci, Ze rnusi To byo czos éciéie okreélony i nie nodrniernie dwgi, chodzi bowiem o wyioiek od zosody, pxzewidziony jedynie w wyjqikowych, szczegolnych sytuocjoch, co uzosodnio w\/1<+odnio écieéniojqco przepisu. . W Toku |o'os’zooowonio powod wykozoi ie odbywo1 koro pozbowienio womoéci w worunkoch przeiudnienio w cetoch, w kiorych no iednego skozonego przypodofo mniej nii 3 mi. powierzchni {powod pIZ€byWCi1‘ w celoch o powieizchni okofo 1849 m2, W kforych pr2ebywo+o_ 9 osob, o wioc przypodojqco no koidego ze skozonych powierzcnnio celi wyn'osi+o oko+o 2,1 m2 ). Tym okoiicznoéciorn sirono pozwono nie zoprzeczylro. W Te] syfuocji To no pozwonym SpOCZ\/WCH obowiqzek udowodnienio, is dzio%o+ zgodnie z prowern 1 nie noruszy1 dobrod osobisfego powodo. Zdoniem Sqdu Apeiocyjnego strono pozwono nie sprosfoko Temu oioowiozkowi. Dyrektor pozwonego Zoidodu nie przedsiowfl — w myél on‘. 248 § 1 1<.k.w.  sfosownych decyzji o umieszczeniu osodzonych, no czos okreélony, w worunkoch, W 6 Sąd Apelacyjny podzielił zarzuty skarżącego, ze podczas jego pobytu w pozwanej jednostce penitencjarnej doszło do naruszenia jego dóbr osobistych. o w konsekwencji, że pozwany ponosi odpowiedzialność za ich naruszenie. W przepisie art. ilO§2 k.k.w. polski ustawodawca zawarł wymogi dotyczące warunków bytowych w celach mieszkainych wskazując, że powierzchnia przypadająca na skazanego nie może wynosić mniej niż 3 m2, ceie muszą być wyposażone w odpowiedni sprzęt zapewniający skazanernu osobne miejsce do spania i odpowiednie warunki higieny, dostateczny dopływ powietrza i _odpowiednią temperaturę i oświetlenie. Jedynie w szczegóinie uzasadnionych wypadkach, określonych w art. 248 k.k.w. i przy zachowaniu trybu postępowania wskazanego w_ tym przepisie oraz W przewidzianych w nim przepisach wykonawczych. może dojść do ograniczenia wieikości_ powierzchni celi na jednego skazanego poniżej 3 m2, jednakże jedynie na czas określony. Trzeba przy tym uznać. że musi to być czas ściśie określony i nie nadmiernie długi, chodzi bowiem o wyjątek od zasady, przewidziany jedynie w wyjątkowych, szczególnych sytuacjach. co uzasadnia wykład nie ścieśniającą przepisu. _ W toku postępowania powód wykazał, ze odbywał karę pozbawienia woiności w warunkach przeiudnienia w ceiach. w których na jednego skazanego przypadało mniej niż 3 m2. powierzchni (powód przebywał w celach o powierzchni około 1849 m2, w których przebywała 9 osób, a więc przypadająca na każdego ze skazanych powierzchnia celi wynosiła około 2.1 m2 ). Tym okolicznościorn strona pozwana nie zaprzeczyła. W tej sytuacji to na pozwanyrn spoczywał obowiązek udowodnienia, że działał zgodnie z prawem i nie naruszył dobra, osobistego powoda. Zdaniem Sądu Apelacyjnego strona pozwana nie sprostała temu obawiązkowi. Dyrektor pozwanego Zakładu _nie przedstawił- w myśl art. 248 § i k.k.w. - stosownych decyzji o umieszczeniu osadzonych. na czas określony, w warunkach, w 6 --- STRONA 9 --- idorych powierzcnnio W ceii no jedno osobo wynosi rnniej nii 3 ml. Ponodfo sirono pozwono nie wykozoio. Ze ioko syiuocjo nniofo chorokier wyjqikowy i jedynie okresowy {por wyrok Sqdu Nojwyiszego W sprowie ll CSK 489/09  nie pub|i1<.]. Nie uiego bowiem woipiiwoéci, ze okres przebywonio powodo  przeludnione] ceii nie midi chorokferu jedynie iymczosowego i wyjqikowego. gdyf: frwoi iygodnie i miesiqce {od 22.07. 2008 do 29.10.2008. od 8.1 1.2008 do 21.11. 2008, od 28.11. 2008 do 5.12.2008, 11.01. 2009 do 13. 01. 2009. 00127.01. 2009do 25; 02. 2009. od 11.103. 2009 do 7. 04. 2009). W pozosfoiyrn okresie czosu oowod byi przenoszony do innych cei. Lqcznie przenoszono powodo do kwieinio 2009 roku niemoi 10 rozy. Po Wyioczeniu powodziwo W Tej sprowie powod coiy czos przebywo w celi, W kiorej zochowono jest normo 3 m2 no jednego skozonego. ' Podkreéienio wymogo. Ze norrno 3 m2 no jednego skozonego jesi powieizchnio rninirnolnq. jedno z nojniiszly/ch W Europie (zWy1<|e skozoni rnojo prowo do 5 m1.). Z 13/ch Wzglodow zgodzici sie noieiy 2 opelujqcym. Ze pozwony nie wzruszyi dornniernonio bezprownoéci dzioionio. l Z reiocji powodo i innych skozonych, o iokie 2 zosod doéwiodczenio iyciowogo Wyniko, ie zbyi duio i1o§é osob no moiej powierzchni rnusioio powodowoé idopofyz poruszoniem sio osodzonych po oeli i siwoizoio syfuocjo. :8 obyjedni mogli sie poruszoé, inni byli zmuszeni leieé no iofzkoch. Skozoni nie mogli W sposob godziwy spoiywoé posiikow ibrokowoio z pewnoécio dlo Wszysiikich miejsc przy sfolej. wystopowoiy niewqioiiwie irudnoéci w'korz\/sioniu 2 iooiefy, W celoch byio duszno fzwioszczo nocq w porze ieiniej przy wysokich iernperoiuroch powiefrzo}. Ponodio okno W oeioch znojduje‘si§.= wysoko i jest niezwykle moie, co sprowio. ie do pomieszczenio nie wpodo zbyi duio éwiofio.  7 których powierzchnia W ceii na jedną osobę wynosi mniej niz 3 m2. Ponadto strona pozwana nie wykazała, że taka sytuacja miała charakter wyjątkowy i jedynie okresowy jpor wyrok Sądu Najwyższego w sprawie ll CSK 489/09 - nie pubIik.j. Nie uiega bowiem wątpiiwości. że okres przebywania powoda ~ przeludnionej ceii nie miał charakteru jedynie tymczasowego i wyjątkowego. gdyż trwał tygodnie i miesiące (od 22.07. 2008 do 29.10.2008, od 3.1 1.2008 do 21 .i i. 2008, od 28.11.2008 do 5.12.2008, 11.01. 2009 do 13. 01. 2009, 0ci¬27.0l. 2009-do 25; O2. 2009," od i1.>O3. 2009 do 7. 04. 2009). W pozostałym okresie czasu powód był przenoszony do innych ceł. Łącznie przenoszono powoda do kwietnia 2009 roku niemal 10 razy. Po wytoczeniu powództwa w tej sprawie powód cały czas przebywa w celi, w której zachowana jest norma 3 m2 na jednego skazanego. ' Podkreśienía wymaga, że norma 3 m2 na jednego skazanego jest powierzchnią minimalną, jedną z najniższych w Europie (zwykle skazani mają prawo do 5 m-2.). Z tych względów zgodzić się naieży z apelującym, że pozwany nie wzruszył dornniemania bezprawności działania. I Z reiacji powoda i innych skazanych, a także z zasad doświadczenia życiowego wynika, że zbyt duża ilość osób na małej powierzchni musiała powodować kłopotyz poruszaniem się osadzonych po celi i stwarzała sytuację, że abyjedni mogli się poruszać, inni byli zmuszeni leżeć na łózkach. Skazani nie mogli w sposób godziwy spożywać posiłków jbrakowało z pewnością dla wszystkich miejsc przy stole), występowały niewątpliwie trudności wkorzystaniu z toaiety. W celach było duszno [zwłaszcza nocą w porze letniej przy wysokich temperaturach powíetrzaj. Ponadto okno w ceiach znajdujesię wysoko i jest niezwykle małe, co sprawia. że do pomieszczenia nie wpada zbyt dużo światła. . 7 --- STRONA 10 --- Trudnobyto utrzymywoé Wieiniorn higiene osobisto W sytuocji, gdy W ceii znojdowoto sie tytko jedno umywoiko. o kopiei W toini przystugiwoto osodzonemu roz W tygodniu. Ponodto kocik sonitorny by’: dio osodzonych krepujocy (zokryty tylko porowonem z dykty). Nieptzyjernne zopocny z pewnoéciq przedostowoty sie do ce1i,_ tokie podczos spozywonio przez innych osodzonych positkow. Ponodto drzwi cel, W ktorych orzebywot powod byty no stote zomkniete. o spocery czy Enne zojecio zojmowoty jedynie utomek czosu, joki osodzeni spedzoii zornknieci W rnotycn pomieszczenioch. _ ' Zoistnioty zotem okoiicznoéci wskozujqce, Ze W rozpoznowoneisprowie doszto do noruszenio" door osobistych powodo W postoci godnoéci I prowo do humonitomego troktowonio. Dobro osobiste cztowieko pozostojo pod ochronq Konstytucji RP. W ktore} so zoworte przepisy dotyczqce bezpoérednio dolor osobistych. Wérod przepisow o wolnoécioch. prowoch i obowiqzkoch cztowieko, ustowodowco W ort. 80 stonowi. 2e przyrodzono i niezbywolno godnoéé cztowieko jest nienoruszoino. o jej poszonowonie I ochrono jest otoowiozkiem Wtodz pubiicznych. Obowiqzek ten powinien bye. reolizowony przez Wtodze pubiiczne przede wszystkim tom, gdzie Ponstwo dzioto W romoch imperium. reolizujoc swoje zodonio represyjne. ktorych Wykononie nie rnoie prowodzio do Wiekszego ogroniczenio prow cztowieko i jego godnoéci, nit to Wyniko z zodon oohronnych i celu zostosowonego érodko. Sod Nojwyiszy W orzeczeniu z dnio 25 kwietnio 1989 r., I CR 143/89. (OSPi1<A 1990. poz. 330) wyjoénit, Ze godnoéé osobisto jest to sfero osobowoéci. ktoro konkretyzuje sie W poczuciu Wtosne} wortoéci cztowieko 1 oczekiwoniu szocunkw ze strony innych ludzi. Poczucie to. ktore stonowi istotny eiement psychiki cztowieko. ksztottowone jest przez szereg okolicznoéci zewnetiznych. Zopewnienie przez Ponstwo godziwych Worunkow od1:>y_wonio Kory pozbowienio Woinoéci Jest jednym z podstoWoWycn Wyrnogon demokrotycznegoponstwo prownego. znojdujocym Wyroz W normoch prowo miedzynorodowego. Wyniko to Wprost 8 Trudnobyło utrzymywać więźniom higienę osobistą w sytuacji, gdy w celi znajdowała się tylko jedna umywaika, a kąpiel w łaźni przysługiwała osadzonemu raz w tygodniu. Ponadto kącik sanitarny był dla osadzonych krepujący (zakryty tylko parowanem z dykty). Nieprzyjemne zapachy z pewnością przedostawały sie do celi, także podczas spożywania przez innych osadzonych posiłków. „Ponadto” drzwi cel, w których przebywał powód były na stałe zamknięte, o spacery czy inne zajęcia zajmowały jedynie ułamek czasu, jaki osodzeni spędzali zamknięci w małych pomieszczeniach. _ ' Zaistníały zatem okoiiczności wskazujące, że w rozpoznawanejsprawie doszło do- naruszenia' dóbr osobistych powoda w postaci godności i prawa do humanitarnego traktowania. Dobra osobiste człowieka pozostają pod ochrona Konstytucji RP, w której są zawarte przepisy dotyczące bezpośrednio dóbr osobistych. Wśród przepisów o wolnościach, prawach i obowiązkach człowieka, ustawodawca w art. 30 stanowi, że przyrodzona i niezbywalno godność człowieka jest nienaruszalna, a jej poszanowanie i ochrona jest obowiązkiem władz pubiicznych. Obowiązek ten powinien byc. realizowany przez władze publiczne przede -wszystkim tam, gdzie Państwo działa w ramach imperium, realizując swoje zadania represyjne, których wykonanie nie może prowadzic do większego ograniczenia praw człowieka i jego godności, niż to wynika z zadan ochronnych i celu zastosowanego środka. Sąd Najwyższy w orzeczeniu z dnia 25 kwietnia 1989 r., I CR 143/89, (OSPil<A i990, poz. 330) wyjaśnił, że godność osobista jest tą sferą osobowości, która konkretyzuje sie w poczuciu własnej wartości człowieka í oczekiwaniu szacunku ze strony innych ludzi. Poczucie to, które stanowi istotny element psychiki człowieka, kształtowane jest przez szereg okoliczności zewnętrznych. Zapewnienie przez Panstwo godziwych warunków odbywania kary pozbawienia wolności jest jednym z podstawowych wymagań demoi<ratycznego'panstwa prawnego, znajdującym wyraz w normoch prawa międzynarodowego. Wynika to wprost 8 --- STRONA 11 --- z ort. 10 ust. 1 rotytikowonego D1282 Polske Miedzynorodowego Poktu Prow Osobistycn i Publicznych z dnio 19 grudnio 1966 r.. {Dz. U. 2 1977 r. Nr 38. poz. 167 i 169] i'z ort. 3 Europejskiej Konwencji Prow Cztowieko i Podstowowych Wotnoéci z dnio 4 grudnio 1950 r. stonowiqcych, Ze koido osobo pozbowiono Wolnoéci bedzie troktowono W' sposéb humonitorny 1 z poszonowoniem przyrodzonej godnosci cztowieko. Przytoozone zosody norm prowo miedzynorodowego no gruncie prowo polskiego wyroiojo ort. 40. 41 ust. 4 i 47 Konstytucji. _ ' Europejski Tn/bunot Prow Cztowieko uznoje, ie ortykut 3 Konwencji chroni jednoz podstowowych wortosci demokrotycznych spoteczenstw. Konwencjo bezwzgtednie zokozuje tortur oroz nieiudzkiego bqdi poniiojocego troktowonio tub koronio. bez Wzgledo no zochowonie otiory [Lobito omeciwko Wtochom skorgo nr. 26772/95].. Trybunot Wielokrotnie podkreslot, ie zte troktowonie must osiqgnoé poziom rninimolnej niedogodnoéci, jeéli mo byé brone pod uwoge no mocy ortykutu 8 Konwencji. Oszocowonie tego minimolnego poziomu niedogodnosci jest Wzgledne. Zoleiy od wszystkich okolicznoéci sprowy. tokich j_oI< czos trwonio ztego troktowonio. tizyczne i psychiczne konsekwencje. o tokie W'i‘1i6K1(')fyCi’1 przypodkoch pteé. wiek. ston zdrowio otiory. Co Wiecej. W stwierdzoniu, czy troktowonie jest irponiiojqce" W rozurnieniu ortykutu 3 Konwencji Tn/bunot bedzie musiot wziqo pod uwoge, czy celern tego troktowonio jest upokorzenie oroz zdeprecjonowonie done} osoby oroz czy, biorqc pod uwoge konsekwencje tokiego troktowonio. wptyneto 4 ono negotywnie no osobowosé tej osoby W sposob nie dojocy sie pogodzié z ortykutem 8 Konwencji. Chocioi pytonie. czy ceiem byto poniienie lob zdeprecjonowonie ofiory jest czynnikiem. ktory noleiy Wzioé: pod uwoge. brok tokiego oeiu nie moie ostotecznie Wykluczyo noruszenio ortykutu '3 Peers przeciwko Grecji, skorgo nr 28524/95. \/otosinos. przeciwko Litwie skorgo nr 44558/98). A 9 z art. 10 ust. i ratytikowanego przez Polskę Międzynarodowego Paktu Praw Osobistych i Publicznych z dnia i9 grudnia 1966 r., (Dz. U. z ii??? r. Nr 38, poz. i67 i ió9_j iz art. 3 Europejskiej Konwencji Praw Człowieka i Podstawowych Woiności z dnia 4 grudnia i95O r. stanowiących, że każda osoba pozbawiona wolności będzie traktowana w' sposób humanítarny i z poszanowaniem przyroazonej godności człowieka. Przytoczone zasady norm prawa międzynarodowego na gruncie prawa polskiego wyrażają art. 40, 41 ust, 4 i 47 Konstytucji. _- ' Europejski Trybunał Praw Człowieka uznaje, że artykuł 3 Konwencji chroni jednąz podstawowych wartości demokratycznych społeczeństw. Konwencja bezwzględnie zakazuje tortur oraz nieiudzkiego bądź poniżającego traktowania iub karania, bez względu na zachowanie otiary [Labita pmeciwko Włochom skarga nr. 26772/95).. Trybunał wielokrotnie podkreślał, że złe traktowanie musi osiągnąć poziom minimalnej niedogodności, jeśli ma być brane pod uwagę na mocy artykułu 3 Konwencji. Oszacowanie tego minimalnego poziomu niedogodności jest względne. Zależy od wszystkich okoliczności sprawy, takich jak czas trwania złego traktowania, fizyczne i psychiczne konsekwencje, a także w 'niektórych przypadkach płeć, wiek, stan zdrowia ofiary. Co więcej, w stwierdzaniu, czy traktowanie jest „iíioniżające” w rozumieniu artykułu 3 Konwencji Trybunał będzie musiał wziąć pod uwagę, czy celem tego traktowania jest upokorzenie oraz zdeprecjonowanie danej osoby oraz czy, biorąc pod uwagę konsekwencje takiego traktowania, wpłynęło ' ono negatywnie na osobowość tej osoby w sposób nie dający się pogodzić z artykułem 3 Konwencji. Chociaż pytanie, czy ceiem było poniżenie lub zdeprecjonowanie otíary jest czynnikiem, który nalezy wziąć pod uwagę, brak takiego celu nie może ostatecznie wykluczyć naruszenia artykułu 3 Peers przeciwko Grecji, skarga nr 28524/95, \/atašinos przeciwko Litwie skarga nr 44558/98). A 9 --- STRONA 12 --- P Srodki stosowone W celu pozbowienio jednostki Wolnoéci czesto mogqsie wiozoé 2 nieuniknionyrn cierpieniem 1 poniieniem. Mimo Wszystko poniienie oroz cierpienie nie rnoie przekroczoé koniecznego pozionnu cierpienio lub poniienio zwiqzonego z Konkretnym rodzojern zgodnego 2 prowem troktowonio tub koronio._W odniesieniu do Wieiniow, Trybunot \ wieiokrotnie Wskozywotw poprzednich sprowoch, 2e osobo pozioowiond Woinoéci nie troci jorzezisorn tokt uwiezienio ochrony jej podstowowych jorow gworontowonych przez Konwencje. Przeciwnie, osoloy osodzone znojdujq sie W Wyjotkowej sytuocji i wtodze mojq obowiqzek je chronié. Zgodnie z ortykutem 3 .Konwencji ponstwo musi zopewnié Worunki uwiezienio, ktore odpowiodojqgodnoéci Iudzkie] ordz zodboé, Zeby sposob Wykonywonio okresionych srodkow nie poddowot osodzonego cieroieniu oroz trudnosciom niewsponniernym do koniecznego poziornu dolegliwosci zowsze zwiqzonych z uwiezieniem oroz Zeby, biorqc poduwoge proktyczne Wyrnogi uwiezienio. jego zdrowie oroz somopoczucie byty odjoowiednio chronione {\/olosinos, cytowony powyiej, Kudto przeciwko Polsce, skorgo nr 80210/96). W ocenie Tn/bunotu, szocujqc: Worunki uwiezienio, noieiy Wzioé pod uwdge tqczne konsekwencje worunkow. jok townie? skutki zorzutow skoriqcego (Dougoz przeciwko Grecji, skorgo" nr'40907/98}. Noleiy tokie wziqo pod uwoge dtugosé okresu czosu, W ktorynn dono osobo jest uwieziono W konkretnych Worunkoch (A|ver przeciwko Estonii, skorgo nr 64812/01). Skrojny iorok przestrzeni W ceti wieziennej jest ospektem, ktory noleiy Wzioé pod uwoge w ceiu ustolenio, czy poddowone w Wqtpiiwoéé worunki uwiezienio byty ,,poni2ojqce" z punktu widzenio ort. 3 Konwencji [Koroieviéius jorzeciwko Litwie, skorgo nr 653254/99, _ 7 kwietnio 2005 roku}. We Wczesniejszych sprowocn, gdzie. skoriqcy mieii do dyspozycji mniej nif: 3_rn2 no osoioe, Trybunot stwierdzotie przeludnienie byto tok dufze, Ze to somo W sobie stonowito uznonie noruszenio ort. 3 Konwencji (zoo, miedzy 110 ř .Środki stosowane w celu pozbawienia jednostki wolności często mogą się wiązać z nieuniknionym cierpieniem i poniżeniem. Mimo wszystko poniżenie oraz cierpienie nie może przekraczać koniecznego poziomu cierpienia lub poniżenia związanego z konkretnym rodzajem zgodnego 2 prawem traktowania iub karania._W odniesieniu do więźniów, Trybunał -1 wielokrotnie wskazywałw poprzednich sprawach, że osoba pozbawiona woiności nie traci przez sam takt uwięzienia ochrony jej podstawowych praw gwarantowanych przez Konwencje. Przeciwnie, osoby osadzone znajdują się w wyjątkowej sytuacji i władze mają obowiązek je chronić. Zgodnie z artykułem 3 .Konwencji panstwo musi zapewnić warunki uwięzienia, które odpowiadajągodności ludzkiej oraz zadbać, żeby sposób wykonywania określonych środków nie poddawał osadzonego cierpieniu oraz trudnościom niewspółmiernym do koniecznego poziomu dolegliwości zawsze związanych z uwięzieniem oraz żeby, biorąc poduwagę praktyczne wymogi uwięzienia, jego zdrowie oraz samopoczucie były odpowiednio chronione {\/alašinas, cytowany powyżej, Kudła przeciwko Polsce, skarga nr sozio/ss). W ocenie Trybunału, szacując warunki uwięzienia, należy wziąć pod uwagę łączne konsekwencje warunków, jak również skutki zarzutów skarżącego (Dougoz przeciwko Grecji. skarga' nr'40907/98). Należy także wziąć pod uwagę długość okresu czasu, w którym dana osoba jest uwięziona w konkretnych warunkach (Ali/er przeciwko Estonii, skarga nr _ó48l2/Ol). Skrajny brak przestrzeni w ceii Więziennej jest aspektem, który należy wziąć pod uwagę w ceiu ustalenia, czy poddawane w wątpiiwość warunki uwięzienia byty „poniżające" z punktu widzenia art. 3 Konwencji [Karaieyićius przeciwko Litwie, skarga nr 53254/99, _ 7 kwietnia 2005 roku). We wcześniejszych sprawach, gdzie. skarżący mieli do dyspozycji mniej niż 3_m2 na osobę, Trybunał stwíerdzał,że przeludnienie było tak duże, że to samo w sobie stanowiło uznanie naruszenia art. 3 Konwencji- jzob., między P10 --- STRONA 13 --- innyrni, Lind. przeciwko Rosji, skorgo nr 25664/05, 6 grudnio 2007 roi<u;1<ontyrev jorzeciwko Rosji, skorgo nr 87213/02, 21 czeiwco 2007 roku; Andrey Frolov przeciwko Rosji, skorgo nr 205/02, 29 morco 2007 roku; Lobzov przeciwko Rosji. skorgo 62208/00, 16 czerwco 2005 roku}. Europejski Trybwnot Prow Cztowieko rozpoznojoc sprowy dotyczqce Worunkow odioywonio kory pozbowieniowotnoéci uznot zo oloowiqzek Ponstwo dokonywonie systernotycznej kontroli decyzji podejmowonych W zoktodoch kornych W celu zopewnienio odpowiednich worunkow iycio wieiniow, Z uwzglednieniem normolnych i uzosodnionych Wymogon zwiqzonych z pozbowieniem Wolnoéci {wyrok 2 dnio 5 grudnio 1979 r. skorgo 8224778 i 2 dnio 12 stycznio 1995 r. skorgo 21915/93}. Zojmujqc sie kwestiq Wielkosci ceii, W jokiej powinni przebywoé Wiefiniowie. joko eiernentu zojoewnienio godziwych Worunkow odbywonio kory pozbowienio Woinosci. Trybunot uznot zo sprzecznq ze stondordomi Euroroejskiego Komitetu Zopobiegonio Torturom powierzchnie 2,8 mi, joko przypodoto no osodzonego W rozpoznowonej sprowie zokonczonej Wyrokiem 2 dnio 9 morco 2006 r. {skorgo nr 78786/01). W orzeczeniu z dnio 19 kwietnio 2001 r. (skorgo nr 28524/95] Trybunot stwierdzit, Ze przebywonie W zottoczonej celi 2 nieodpowiednio Wentylocjq i z otworto tooieto, torokiern rnoiliwoéci uczestniczenio w zojecioch i kursoch oroz korzystonio 2 bibtioteki, powoduje Wzrostpoczucio przygneloienio i niizszoéci i nnoie 61/6 oceniony joko upokorzojqce i poniiojoce troktowonie Wieiniow, stonowiqce noruszenie ort. 3 Europejskiej Konwencji Prow Cztowieko. Notorniost w orzeczeniu 2 dnio 6 morco 2001 r. (skorgo nr 40907/98} uznot, Ze sorn tokt przetrzyrnywonio wieinio W orzeludnionej celi, W niewtoéciwych woronkoch sonitornych. z niewystorczojooo iloscio toiek, brokiem odpowiednicn éwiczen fizycznych stonowi poniiojoce troktowonie, rodzqce obowiqzek Wyptoty odszkodowonio. _  . 11“ innymi, i_ind' przeciwko Rosji, skarga nr 25664/05, 6 grudnia 2007 roku; Kantyrey przeciwko Rosji, skarga nr 372i3/02, 2i czerwca 2007 roku; Andrey Froloy przeciwko Rosji, skarga nr 205/02, 29 marca 2007 roku; Labzoy przeciwko Rosji, skarga 62208/00, 16 czerwca 2005 roku). Europejski Trybunał Praw Człowieka rozpoznając sprawy dotyczące warunków odbywania kary pozbawieniawoiności uznał za obowiązek Panstwa dokonywanie systematyczne] kontroli decyzji podejmowanych w zakładach karnych w celu zapewnienia odpowiednich warunków życia więźniów, z uwzględnieniem normalnych í uzasadnionych wymagań związanych z pozbawieniem wolności (wyrok z dnia 5 grudnia i979 r. skarga 8224/78 i z dnia T2 stycznia 1995 r. skarga 21915/93}. Zajmując .się kwestią wielkości ceii, w jakiej powinni przebywać więźniowie, jako elementu zapewnienia godziwych warunków odbywania kary pozbawienia woiności, Trybunał uznał za sprzeczna ze standardami Europejskiego Komitetu Zapobiegania Torturom powierzchnię 2,8 m2, jaka przypadała na osadzonego w rozpoznawanej sprawie zakończonej wyrokiem z dnia 9 marca 2006 r. (skarga nr 73786/01). W orzeczeniu z dnia T9 kwietnia 2001 r. (skarga nr 28524/95) Trybunał stwierdził, że przebywanie w zatłoczonej celi z nieodpowiednią wentylacją i z otwartą toaletą, brakiem możliwości uczestniczenia w zajęciach i kursach oraz korzystania z bibiioteki. powoduje wzrostpoczucia przygnębienia i niższości i może być oceniany jako upokarzające i poniżające traktowanie więźniów, stanowiące naruszenie art. 3 Europejskiej Konwencji Praw Człowieka. Natomiast w orzeczeniu 2 dnia 6 marca 200i r. (skarga nr 40907/98) uznał, że sam takt przetrzymywania więznia w przeiudnionej celi, W niewłaściwych warunkach sanitarnych, z niewystarczającą ilością łóżek, brakiem odpowiednich ćwiczeń fizycznych stanowi poniżające traktowanie, rodzące obowiązek wypłaty odszkodowania. _ - _ 110' --- STRONA 14 --- I W innych orzeczenioch Europejski Trybunot Prow Cztowieko dokonujoc Wyktodni ort. 3 Konwencji stwierdzit nniedzy innyrni, ie no mocy tego przejoisu Ponstwo must zopewnié, by osobo byto pozbowiono Wolnosci W WC11'Ufi1<CICi'1 zgodnych z ooszonowoniem ludzkiej godnosci, by sposob i metodo stosowonio srodko W postoci pozbowienio Woinoéci nie poddowoto jej  1 cierpieniu tub niedogodnosciom o noteieniu przekroczojqcym nieunikniony poziom cierpienio Wpisonego W pozbowienie wolnosci oroz by. biorqc pod uwoge proktyczne wymogi pozbowienio woinosci, ston jej zdrowio i sonnopoczucie byty odpowiednio zobezpieczone poprzez rniedzy innymi zopewnienie odpowiedniej opieki medycznej. Wiezien nie powinien bye noroiony no Wieksze cierpienie n12 to, ktore jest nieuniknione przy pozbowieniu Wolnosci. Noieiy zopewnié Worunki. by  uwzgledniojoc proktyczne Wyrnogonio pozbowienio wolnosci  zdrowie i doloro Wieinio byty odpowiednio zobezpieczone. Brok zomioru poniienio tub upodienio wieinio nie Wykluczo noruszenio ort.. 3 Konwencji. Cierpienie 1 upokorzenie muszo przekroczoé nieuni1<niony_ element cierpienio Wjoisonego W oozbowienie wolnosci oby stonowity noruszenie tego przepisu. (oizeczenie z 14. 11. 2002 r. skorgo nr 67263/01, z 19. 04. 2001 r. skorgo nr 28524/95 oroz orzeczenie 2 29.04. 2003 roku skorgo nr 38812/97 1 z tej somej doty skorgo nr 50390/99}. Podkreélenio wymogo, ie W Wydonych W poidzierniku 2009 roku wyrokoch Europejskiego Trybunotu Prow Cztowieko W sprowoch Orchowski przeciwko Polsce [skorgo nr 17885/04 i Sikorski przeciwko Polsce (skorgo nr 17599/05), stwierdzono, 12 istniejqce w polskich zoktodoch penitencjornych pzzeludnienie nie moie byé usprowiedliwione przepisern, ktory oyt nieprowidtowo stosowony 1 ostotecznie zostot uchyiony pizez Trybunot Konstytucyjny. W obu tyoh wyrokoch Trybunoi podkreslit, ize som fokt Wystepowonio zjowisko skrojnego broku przestrzeni W ceti mieszkotnej jest przestonkq do stwierdzenio ooniiojqcego troktowonio osodzonego, o zo toko sytuocje W dotychczosowyni orzecznictwie uznono przypodki, W ktorych 12 l W innych orzeczeniach Europejski Trybunał Praw Człowieka dokonując wykładni art. 3 Konwencji stwierdził między innymi, że na mocy tego przepisu Państwo musi zapewnić, by osoba była pozbawiona wolności w warunkach zgodnych z poszanowaniem ludzkiej godności, by sposób i metoda stosowania środka w postaci pozbawienia woiności nie poddawała jej - 1 cierpieniu lub niedogodnościom o natężeniu przekraczającym nieunikniorty poziom cierpienia wpisanego w pozbawienie wolności oraz by. biorąc pod uwagę praktyczne wymogi pozbawienia wolności, stan jej zdrowia i samopoczucie były odpowiednio zabezpieczone poprzez między innymi zapewnienie odpowiedniej opieki medycznej. Więzień nie powinien być narażony na większe cierpienie niz to, które jest nieuniknione przy pozbawieniu wolności. Należy zapewnić warunki, by - uwzględniając praktyczne wymagania pozbawienia wolności - zdrowie i dobro więżnia były odpowiednio zabezpieczone. Brak zamiaru poniżenia lub upodlenia więżnia nie wyklucza naruszenia art., 3 Konwencji. Cierpienie i upokorzenie muszą przekraczać nieunikniony eiement cierpienia wpisanego w pozbawienie wolności aby stanowiły naruszenie tego przepisu. (orzeczenie z T4. it. 2002 r. skarga nr 67263/01, 2 19. 04. 200i r. skarga nr 28524/95 oraz orzeczenie z 29.04. 2003 roku skarga nr 38812/97 i z tej samej daty skarga nr 50390/99). Podkreślenia wymaga, że W wydanych w październiku 2009 roku wyrokach Europejskiego Trybunału Praw Człowieka w sprawach Orchowski przeciwko Polsce [skarga nr 17885/04 i Sikorski przeciwko Polsce (skarga nr 17599/05), stwierdzono, iż istniejące w polskich zakładach penitencjarnych przeludnienie nie może być usprawiedliwiane przepisem, który był nieprawidłowo stosowany i ostatecznie został uchytony przez Trybunał Konstytucyjny. W obu tych wyiokach Trybunał podkreślił, że sam takt występowania zjawiska skrajnego braku przestrzeni w ceii mieszkoinej jest przesłanką do stwierdzenia poniżającego traktowania osadzonego, a za taką sytuację w dotychczasowym orzecznictwie uznano przypadki, w których 12 --- STRONA 15 --- osodzony przebywoi W ceii rnieszkolnej, ktorej powierzcnnio, przypodojoco no jednegowieinio byto rnniejszo n12 3 mi’. W sprowie Orchowski przeciwko Polsce Tn/bunot zwrocit uwoge no kolejny ospekt zwiozony z odbywoniem kory pozbowienio Wotnoéci, ktory mote zwiekszyé cierpienie doéwiodczone orzez osodzonego i noruszoé jego dobro osobiste. Zo toki czynni1<‘Trybuno_t uznot czeste izmiony osodzenio skozonego W obrebie jednego zoktodu poprzez przenoszeniedo roinych cel mieszkolnych, co moie prowodzio do niewtosciwego i poniiojqcego troktowonio. ' ' Przestonkq odpowiedziolnosci zo noruszenie cudzego dobro osobistego jest bezprownosé dziotonio, przez ktoro rozurnie sie dziotonie jzoniechoniej spszeczne z porzqdkiem prownym i zosodorni wspotiycio spotecznego. Przepis ort. 24 kc przewiduje domniemonie bezprownosci dziotonio noruszojqcego dobro osoloiste, co powodoje, Ze no nim spoczywo cieior Wykozonio. 2e jego dziotonie ioyto zgodne z prowem. Podsumowujoc, Sod Apelocyjny uznot. ie dyskornfort codziennego iycio W izolocji Wieziennej jest immonentnym elementenn odloywonio kory oozbowienio Wolnosci, jednok W pizedrniotowej sprowie  okres przebywonio powodo W przeludnionej celi byt zbyt dtugi {Wykroczojqcy pozo czosowe rorny sytuocji wyjqtkowejj. Niezoieinie od tego zostosowony przez pozwony Zoktod Korny system ' rotocyjny [ciqgte przemieszczenie skozonych i umieszczonie ich no krotkie okresy W ceioch nieprzetudnionycnj, niewotpliwie stworzot dodotkowe dolegliwosci dlo skozonego, ktory bez przerwy stykot sie z innymi skozonymi, no nowo musiot ,,ur2qdzo<': sie" W celi. ' Z tych wszystkicn wzgledow Sqd Apeiocyjny uznot. ‘fie Zqdonie przyznonio powodowi zodoséuczynienio zo doznonq krzywde jest  co do zosody  usprowiediiwione.  , _ W ocenie Sqdu Ajoeiocyjnego, W okolicznoscioch foktycznycn rozpoznowonej sprowy odpovyiedniq kwotq zodoséuozynienio, stosownie do pizepisow ort. 23 k.c., 24 k.c. oroz'448 1<.c.. bedzie 3 000 ziotych. 13 osadzony przebywał w celi mieszkalne), której powierzchnia, przypadająca na jednegowięźnia była mniejsza niż 3 m2. W sprawie Orchowski przeciwko Polsce 'Trybunał zwrócił uwagę na kolejny aspekt związany z odbywaniem kary pozbawienia woiności, który może zwiększyć cierpienie doświadczane przez osadzonego i naruszać jego dobra osobiste. Za taki czynnik *Trybunał uznał częste zmiany osadzenia skazanego w obrębie jednego zakładu poprzez przenoszeniedo różnych cel mieszkalnych, co może prowadzić do niewłaściwego i poniżającego traktowania. ~ ' Przesłanką odpowiedzialności za naruszenie cudzego dobra osobistego jest bezprawność działania, przez którą rozumie się działanie (zaniechanie) sprzeczne z porządkiem prawnym i zasadami współżycia społecznego. Przepis art. 24 kc przewiduje domniemanie bezprawności działania naruszającego dobra osobiste, co powoduje, że na nim spoczywa ciężar wykazania, że jego działanie było zgodne z prawem. Podsumowując, Sąd Apelacyjny uznał, że dyskomfort codziennego życia w izolacji więziennej jest immanenfnym elementem odbywania kary pozbawienia wolności, jednak w przedmiotowej sprawie - okres przebywania powoda w przeludnionej celi był zbyt długi (wykraczający poza czasowe ramy sytuacji wyjątkowej). "Niezaieżnie od tego zastosowany przez pozwany Zakład Karny system I rotacyjny (ciągłe przemieszczenie skazanych i umieszczanie ich na krótkie okresy W celach nieprzeiudnionych), niewątpliwie stwarzał dodatkowe dolegliwości dla skazanego, który bez przerwy stykał się z innymi skazanymi, na nowo musiał „urządzać się" w celi. ` Z tych wszystkich względów Sąd Apelacyjny uznał, że żądanie przyznania pawodowi zadośćuczynienia za doznaną krzywdę jest - co do zasady - usprawiedliwione. - , _ W ocenie Sądu Apeiacyjnego., w okolicznościach faktycznych rozpoznawanej sprawy odpowiednią kwotą zadośćuczynienia, Stosownie do przepisów art. 23 k.c., 24 k.c. oraz'-448 k.c., będzie 3 000 złotych. 13 --- STRONA 16 --- " Noleiofo z jednej sirony wziqé pod UWCIQQ okres przebywonia powodca wpfzeiudnionej Celi. W kiéréj nd jednego osodzonego nie przypcaciiczfio ncnwef 3m kw powlierzchni, umieszczenie w celi kqcikc: sc|ni1<:1rneg_o, kiéry nie zostcfi dddzieiohy od reszfy pomieszczenio tok oby nie przedostowcfly si'§'> do niego niepfzyjémhe zopochy ca osodzeni mieli moiliwoéé zachowcmio swojej . . . infymnbéci. Z clrugiej jednok sfrony pozQs’ro1‘e zorzuty pozwu nie zos’rG’ry w Toilu posic;pow'0nic:1 udowodnione. " Skariqcy nie zdoircfl bowiem  co jui wczeéniej dos1‘rzeg+ Sqd Okregowy  \}vykcz'c1c':, by W CZClSi€ odbywcmio kory pozbowienio wolnoéci w pozwanej jednosfce peniténcjornej nie mic’: dosfepu do zajeé kulturoino oéwicfiowych, w poiwitlnym zcnkiodzie kczmym nieprcxwicflowo funkcjonuje opiekc: medycznQ,_ddch0cizi+o do zofrzymywcmio korespondencji kierowonejdo powodc; w niewméciwy sposéb podcw»/ono posi%|<c'>w, cr w bibliotece oferowcmo nieoirokcyjne lekfuw. _ . ' W iwliqzku 2 powyiszym, Sqd Apeldcyjny nc| podsfqwie art. 386§1 k.p.c. zrnienix‘ zc1'sk_c1rZony' wyrok w pk’: 1 w fen sposéb, 2e zc1sqc;izH 001 pozwcznego Skorbu Pcfistwcm — Zc1k’rc1du Kornego w no IZGCZ powoclcl Zr R _ kwofe 3.000 fiotych ’ry’ru’rem zodoééuczynienio _ _ ‘ W p0zosta+éj czeéci zo$10’rC| odcic1|onc:'(c:ri. 385 k.p.c:.). O. kciszfoch nieopioconej pomocy prawnej uclzielonej powociowj z urze;du w posfepowczniu Czpelczcyjnym orzeczono z mocy § 19 i § 20 Rozporzqdzenia Ministrcz Sprawiediiwofici 2 dnicz 28 wrzeénio 2002 roku W sprclwie opfcai 20 czynnoéci czldwokockie oroz ponoszenie przez Skorb Pofistwu kosziéw nieopmconej pomocy prcwnej udzieionej z urzedu (Dz. U. nr 163 poz. 1348 2 péin. zm.]. _ Z kosztcch procesu w instoncji odwomwczej orzeczono no podstowie cm. 102 w zwiqzku 2 art. 391 k.p.c. biorqc pod uwoge3, Ze powéd Zbigniew Reszel nie osiqgo Zcxdnych dochodéw, nie mo mojqfku, cu nodto choruie no 14 ' Należało z jednej słrony wziqć pod uwage okres przebywania powoda wprzeiudnionej celi. w klórej na jednego osadzonego nie przypadało nawei 3m kw powierzchni, umieszczenie w celi kqcika saniłarnego, kióry nie został oddzielony od reszły pomieszczenia tak aby nie przedosiawały sie do niego nieprzyjemne zapachy a osadzení mieli możliwość zachowania swojej r _ . iniyrnnošci. Z drugiej jednak sirony pozosłałe zarzuiy pozwu nie zosidły w ioiłu posiępowania udowodnione. 'H Skarżący nie zdołał bowiem - co już wcześniej dosirzegł Sqd Okręgowy - wykazać, by W czasie odbywania kary pozbawienia wolności w pozwanej jednostce peniiencjarnej nie miał dosłępu do zajęć: kuliuraino ośwíałowych, w _pozwanym zakładzie karnym nieprawidłowo funkcjonuje opieka medyczna,_docnodziło do zatrzymywania korespondencji kierowanejdo powoda; w niewłaściwy sposób podawana posiłków, a w biblioiece oferowana nieairakcyjne lekluly. _ . ` W zwiazku z powyższym, Sqd Apelacyjny na podsiawie arl. 38ó§l k.p.c. zmienił za"sk_arżony` wyrok w pki i w ien sposób, że zosqdził od pozwanego Skarbu Panstwa - Zakładu Karnego w na rzecz powoda Zl R _ kwoie 3.000 złotych iyłułem zadośćuczynienia _ _ ` W pozostałej części została oddalona' (ari. 385 k.p.c.). O. kosziach nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej powodowi z urzędu W posiępowaniu apelacyjnym orzeczono z mocy § 19 i § 20 Rozporządzenia Mínísłra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 roku w sprawie opłał za czynności adwokackie oraz ponoszenie przez Skarb Panstwa kosziów nieopłaconej pomocy prawnej udzieionej z urzędu (Dz. U. nr ió3 poz. i348 2 późn. zm.j. _ Z kosztach procesu w instancji odwoławcze] orzeczono na podsiawie arł. 102 W zwiazku z ari. 39i k.p.c. biorac pod uwagę, że powód Zbigniew Reszel nie osiąga żadnych -dochodów, nie ma majqiku, a nadio choruje na 14 --- STRONA 17 --- cukrzyce, zoé jego roszczenie 0 ochrone débr osobisiych  co do zcsody — okozmo sic? usprcjzwfedliwione. New orygmaie wéailciwe §2=£>€Z[§if3.3_¢ .. *‘ ‘ za 4Q‘OCifiOSC évnaoczzy giarszg=' $eé»a' Q} x ‘P4 cukrzycę, zaś jego roszczenie o ochronę dóbr osobisiycn - co do zasady - okazało się usprawiedliwione. Na orygineie wiaśrşiwe şłoíizëšey ._ ' 1 za zgocinosc świaoczzy şiarszy Eeis' .Zł "x 'řęł