Teza / krótkie omówienie
podstawy prawnej odpowiedzialnoéci Skarbu Panstwa, ktora rnogia Wchodzié W raohubq W realiach tej sprawy, ii zgodnie z uchwalq Sqdu Najwyiszego (pelny skied tego Sqdu) z dnia 31 rnarca 2011 1". III CZP 112/10, Lex (...)
Treść orzeczenia
--- STRONA 1 ---
‘J. I. Sygn. akt1C 230/11 W Y ROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 29 grudnia 2011 roku ' Sqd Okfiggowy w Elblqgu Wydzizfi I Cywilny w skladzie nastegpujqcymz Przéwodniczqcyz SSO Arkadiusz Fall ’ Protokolant: st. sekr. sgdowy Katarzyna Kowalska po rozpoznaniu w dniu 29 grudnia 2011 w Elblqgu na rozprawie spravxy Z powédztwa A. Z. przeciwko Skarbowi Pafistwa Staroécie (...} 0 zap}atq I . oddala powédztwo, ll. odstqpuje ad obciqiania powoda kosztami procesu na rzecz pozwanego. Sygn. akt I C 230/11 0 0 UZASADNIENIE Powéd A. Z. wniés} 0 zasqdzenie 0d pozwanego Skarbu Pafistwa — Starosty (...) kwoty 480.000 21. Uzasadniano, fie Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi decyzjq z clnia 8 maja 20091‘. stwierdzi} niewainoéé oraz stwierclzil wydanie z naruszeniem prawa przez Prezydiurn Wojewédzkiej Rady Narodowej w O. orzeczenia z dnia 10 grudnia 19561". przejmujzqcego na rzecz Skarbu Pafistwa gospodarstwo rolne polofionc we wsi N., powiat P. stanovviqce whisnoéé W. Z. i J. Z. (1) rodzicéw powoda. W piémie z dnia 12 listopada 2011 r. powécl ograniczyi iqdanie do kwoty 112.000 z}; pozwany nie wyrazi} zgody na cwéciowe cofniqcie pozwu (k. 148v.) u Pozwany Skarb Pafistwa reprezentowany przez Prokuratoriq Generalnq Skarbu Pafistwa domageé sie; oddalenia powédztwa zaprzeczajqc jego zasadnoéci. Wskazano, ze brak podstaw prawnych odpowiedziainoéci pozwanego, a ponadto ie powéd nie udowodnii wysokoéci roszczenia. Sqd ustali} nastcgpujzgcy stan faktyczny: 'J-_ I. Sygn. akt1C 230/11 W Y ROK W 1M1EN1U RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 29 grudnia 2011 roku ` Sąd Okręgowy w Elblągu Wydział I Cywilny w składzie następującym: Przewodniczący: SSO Arkadiusz Fall ' Protokolant: st. sekr. sądowy Katarzyna Kowalska po rozpoznaniu w dniu 29 grudnia 2011 w Elblągu na rozprawie sprawy z powództwa A. Z. przeciwko Skarbowi Państwa - Staroście (...} o zapłatę | . oddala powództwo, II. odstępuje od obciążenia powoda kosztami procesu na rzecz pozwanego. Sygn. akt I C 230/11 O 0 UZASADNIENIE Powód A. Z. wniósł O zasądzenie od pozwanego Skarbu Państwa - Starosty (...] kwoty 480.000 zł. Uzasadniano, że Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi decyzją z dnia 8 maja 2009r. stwierdził niewažność oraz stwierdził wydanie z naruszeniem prawa przez Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w O. orzeczenia z dnia 10 grudnia 1956r. przejmujacego na rzecz Skarbu Państwa gospodarstwo roine położone we wsi N., powiat .P. stanowiące własność W. Z. i J. Z. (1) - rodziców powoda. W piśmie z dnia 12 listopada 2011 r. powód ograniczył żądanie do kwoty 112.000 zł; pozwany nie wyraził zgody na częściowe cofnięcie pozwu (k. 148V.) I Pozwany Skarb Państwa reprezentowany przez Prokuratorię Generalna Skarbu Państwa domagał się oddalenia powództwa zaprzeczając jego zasadności. Wskazane, ze brak podstaw prawnych odpowiedzialności pozwanego, a ponadto że powód nie udowodnił wysokości roszczenia. Sąd ustalił następujący stan faktyczny:
--- STRONA 2 ---
Rodzice powocla J. i W. Z. [1] w maju 1947 r. przybyli na Ziemie Odzyskane. Wymienieni ziofayli wniosek 0 przyznanie prawa wlasnoéci nieruchornoéci rolnej, co skutkowaio objeciem przez nich w posiadanie gospociarstwa roinego 0 powierzchni 13,61 ha poioionego we wsi N., powiat P.. Aktem nadania nr 134097 z dnia 25 paédziernika 1952 r., na podstawie art. 5 i 10 dekretu z dnia 6 wrzeénia 1951 1'. 0 oehronie i uregulowaniu wiasnoéci osadniczych gospodarstw chiopskich na obszarze Ziem Odzyskanych ( Dz.U. nr 46, poz. 840) nadano W. Z. (1) wymienione gospodarstwo rolne 11a wviasnoéé. Prezydium Wojewédzkiej Rady Narodowej w O. orzeczeniem z dnia 10 grudnia 19561". , na podstawie rozporzqdzenia Rady Ministréw z dnia 30 stycznia 1956 r. w sprawie przejmowania na wiasnoéé Panstwa gospodarstw rolnych nieeaikowicie lub nienaleiycie zagospodarowancj, na wniosek ich wlaécicieii oraz w sprawie odszkodowania qa te gospodarstwa ( Dz. U. nr 8, poz. 26 i instrukcji Ministra Rolnictwa z dnia 10 iutego 1954 r. w sprawie wykominia dekretu 2. dnia 9 iutego 1953 r. 0 calkowitym zagospodarowaniu uiytkéw rolnych ( MP. nr 16 poz. 316) — orzeklo 0 przejeciu na rzecz Skarbu Pafistwa przedmiotowego gospodarstwa roinego i przydzieleniu w zamian innego gospodarstwa, bez wskazaniajakie bqdzie to konkretne g0sp0darstwo.. W uzasadnieniu orzeczenia wskazano, fie ojciec powoda ziofiyl wniosek 0 przejecie gospodarstwa rolnego na wiasnoéé i przydzielenie w zamian innego gospodarstwa z odpowiednim zabudowaniem gospodarczym. P0 rozpatrzeniu wniosku powoda Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi decyzjq 2 dnia 3 wrzeénia 20041‘. ociméwii stwierclzenia niewainoéci orzeczenia Prezyciium Wojcwédzkiej Rady Narodowej w O. z dnia 10 grutinia 19561". Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi p0 rozpatrzeniu wniosku powoda 0 ponowne 1'0ZIIJOZ'flEil'1i€ sprawy decyzja} Z dni:1 14 lutego 2005r. utrzymal w mocy wiasnq decyzje z dnia 3 wrzeénia 20 04r. Wojewédzki S:1dAdministracyjny W W. p0 rozpatrzeniu skargi powoda na wyiej wymienionq deeyzje wyrokiern z dnia 24 czerwca 2005r. uchylii jQ i poprzedzajqeq jg decyzje 2. dnia 3 wrzeénia 20041‘. Deeyzjei z dnia 8 rnaja 2009r. Minister Roinictwa i Rozwoju Wsi stwierdzii niewainoéé orzeczenia Prezydium Wojewédzkiej Rady Narodowej w O. 7, cinia 10 grudnia 1956r. — W czeéei dotyczqcej nieruchomoéci oznaczonej wediug aktlialnej ewidencji gruntéwjako ezeéé dziaiki nr [...] 0 pow. 6,06 ha poioionej w powiecie [...] w rniejscowoéci N. oraz stwierdzii, fie wymienione orzeezenie Prezydium Wojewédzkiej Rady Narodowej w O. zostaio wydane z naruszeniem prawa w ociniesieniu do tej czeéci nieruchomoéci, ktéra jest oznaczona wediug aktualnej ewidencji gruntéw jako dziaiiti nr :_cze:Zé dziaiki [...) 0 pow. 0,57 ha, nr 113/3 0 pow. 0,54 ha, nr 66/3 0 pow. 0,18 ha, nr 66/4 0 pow. 3, 08 ha, nr 66/1 0 pow. 2,226 ha, nr 112/2 onpow. 0,25 ha, nr 11/4 0 pow. 0,62 ha, poiorlone w powieeie (...) w rniejscowoéci N.. Organ administracyiny przyjql, w élad za dyrektywami uzasadnienia w/w wyroku NSA, is wniosck 0 przejeciu gospodarstwa w zamian za przydzielenie innego by} podpisany jedynie w zastepstwie W. Z. przez jego cérke H. Z., nie ma na nirn. podpisu J. Z. (1). Podkreélono ta1<7'.e, fie w orzeezeniu Prezydiuni Wojewédzkiej Rad}' Narodowej w O. z dnia 10 grudnia 1956r. zawarta jest jedynie ogélna klauzuia 0 przyznaniu innego gospociarstwa na zasadzie dekretu z dnia 6 Wrzeénia 1946 r. 0 ustroju roinym i osadnictwie na obszarze Ziem Odzyskanych, zaé powinna w nim sir; znaleéé klauzula méwieica 0 przydzieleniu konkretnego gospodarstwa w zamian za przejetc. Ostatecznie stwierdzono, fie wymienione wyiej orzeczenie zostaio podj ete z razqcym naruszenicrn przcpiséw prawa. W rezultacie stwierdzono niewainoéé przedmiotowego orzeczenia w czeéci obejmujqoej obszar opisany w punkcie 1 sentencji decyzji, majqc na uwadze, fie dziaika nr (...) stanowi wlasnoéé Skarbu Pafistwa ijest w zarzedzie (...) Lasy Pafistwowe” Nadleénictwa M. ( art. 156 § 1 pkt 2 w zw. z art. 158 § 1 k.p.a.). Z kolei pozostala czeéé przejetej nieruchomoéci stanowiqca obecnie dziaiki opisane w punkcie 2 sentencji decyzji stanowi wiasnoéé oséb trzecich, diatcgo tei nastqpiiy co do nieh nieodwracalne skutki prawne, co powociuje moiliwoéé jedynie stwierclzenia Wydania orzeczenia z naruszcniem prawa w odniesieniu do tej czeéei gospodarstwa 10lneg0(art. 156 § 1 pkt 2 i § 2 w zw. z art. 158 § 2 l<.p.a.). Minister Roinictwa i Rozwoju Wsi decyzjiq z dnia 16 Iistopada 2009 r. po rozpoznaniu wnioskéw powoda oraz (...) Lasy Pa1‘1stwowe” Nadieénietwa M. o ponowne 1ozpatrzenie sprawy zakoficzonej decyzjq z dnia 8 maja 2009r. utrzyma} w mocy zaskaréonq decyzje 2. argumeritaejq jak W tej rdecyzji. Wojewédzki Said Administracyjny w W. postanowieniem Rodzice powoda J. i W. Z. [1] w maju 194-7 r. przybyli na Ziemie Odzyskane. Wymienieni złożyli wniosek O przyznanie prawa własności nieruchomości rolnej, co skutkowało objęciem przez nich w posiadanie gospodarstwa rolnego o powierzchni 13,61 ha położonego we wsi N., powiat P.. Aktem nadania nr 134097 z dnia 25 października 1952 r., na podstawie art. 5 i 10 dekretu z dnia 6 września 1951 r. o ochronie i uregulowania własności osadniczych gospodarstw chłopskich na obszarze Ziem Odzyskanych ( Dz.U. nr 46, poz. 840) nadano W. Z. (1) wymienione gospodarstwo rolne na własność. Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w 0. orzeczeniem z dnia 10 grudnia 19561". , na podstawie rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 stycznia 1956 r. w sprawie przejmowania na własność Państwa gospodarstw rolnych niecałkowicie lub nienależycie zagospodarowanej, na wniosek ich właścicieli oraz w sprawie odszkodowania za te gospodarstwa ( Dz. U. nr 8, poz. 26 i instrukcji Ministra Rolnictwa z dnia 10 lutego 1954 r. w sprawie wykoniinia dekretu z dnia 9 lutego 1953 r. o całkowitym zagospodarowaniu użytków rolnych ( MP. nr 16 poz. 316) - orzekło o przejęciu na rzecz Skarbu Państwa przedmiotowego gospodarstwa rolnego i przydzieleniu w zamian innego gospodarstwa, bez wskazaniajakie będzie to konkretne gospodarstwo.. W uzasadnieniu orzeczenia wskazano, że ojciec powoda złożył wniosek o przejęcie gospodarstwa rolnego na własność i przydzielenie w zamian innego gospodarstwa z odpowiednim zabudowaniem gospodarczym. Po rozpatrzeniu wniosku powoda Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi decyzją z dnia 3 września 2004r. odmówił stwierdzenia nieważności orzeczenia Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w O. z dnia 10 grudnia 1956r. Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi po rozpatrzeniu wniosku powoda o ponowne rozpoznanie sprawy decyzją z dnia 14 lutego 2005r. utrzymał w mocy własna decyzję z dnia 3 września 2004r. Wojewódzki Sad Administracyjny w W. po rozpatrzeniu skargi powoda na wyżej wymienioną decyzję wyrokiem z dnia 24 czerwca 2005r. uchylił ją i poprzedzające ją decyzję z dnia 3 września 2004r. Decyzją z dnia 8 maja 2009r. Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi stwierdził nieważność orzeczenia Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej W O. z dnia 10 grudnia 1956r. - W części dotyczącej nieruchomości oznaczonej według aktualnej ewidencji gruntówjako część działki nr [...] o pow. 6,06 ha położonej w powiecie Ĺ...] w miejscowości N. oraz stwierdził, że wymienione orzeczenie Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w O. zostało wydane z naruszeniem prawa w odniesieniu do tej części nieruchomości, która jest oznaczona według aktualnej ewidencji gruntów jako działki nr :część działki [...) o pow. 0,57 ha, nr 113/3 0 pow. 0,54 ha, nr 66/3 o pow. 0,18 ha, nr 66/4 o pow. 3, 08 ha, nr 66/1 o pow. 2,226 ha, nr 112/2 oipow. 0,25 ha, nr 11/4 o pow. 0,62 ha, położone w powiecie (...) w miejscowości N.. Organ administracyjny przyjął, w ślad za dyrektywami uzasadnienia w/w wyroku NSA, że wniosek o przejęciu gospodarstwa w zamian za przydzielenie innego był podpisany jedynie w zastępstwie W. Z. przez jego córkę H. Z., nie ma na nim podpisu J. Z. (1). Podkreślono także, że w orzeczeniu Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w O. z dnia 10 grudnia 1956r. zawarta jest jedynie ogólna klauzula o przyznaniu innego gospodarstwa na zasadzie dekretu z dnia 6 września 1946 r. 0 ustroju rolnym i osadnictwie na obszarze Ziem Odzyskanych, zaś powinna w nim się znależć klauzula mówiąca o przydzieleniu konkretnego gospodarstwa w zamian za przejęte. Ostatecznie stwierdzono, że wymienione wyżej orzeczenie zostało podjęte z rażącym naruszeniem przepisów prawa. W rezultacie stwierdzono nieważność przedmiotowego orzeczenia w części obejmującej obszar opisany w punkcie 1 sentencji decyzji, mając na uwadze, że działka nr (...) stanowi własność Skarbu Państwa ijest w zarządzie (...) Lasy Państwowe” Nadleśnictwa M. ( art. 156 § 1 pkt 2 w zw. z art. 158 § 1 k.p.a.). Z kolei pozostała część przejętej nieruchomości stanowiąca obecnie działki opisane w punkcie 2 sentencji decyzji stanowi własność osób trzecich, dlatego też nastąpiły co do nich nieodwracalne skutki prawne, co powoduje możliwość jedynie stwierdzenia wydania orzeczenia z naruszeniem prawa w odniesieniu do tej części gospodarstwa rolnego(art. 156 § 1 pkt 2 i § 2 w zw. z art. 158 § 2 k.p.a.). Minister Rołnictwa i Rozwoju Wsi decyzją z dnia 16 listopada 2009 r. po rozpoznaniu wniosków powoda oraz (...) Lasy Państwowe” Nadleśnictwa M. o ponowne rozpatrzenie sprawy zakończonej decyzją z dnia 8 maja 2009r. utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję z argumentacja jak w tej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w W. postanowieniem
--- STRONA 3 ---
1 dnia 22 mares 20101. odrzucii skarge (...)iasy Pa1‘1stwowe" Nadlesnictwo M. na decyzje Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wei 2. dnia 161istopada 20091‘. (dokumenty W aktach administracyjnych Ministerstwa Rolnictwa i Rozwoju Wsi W W. GZ 057625/541/09 oraz w alitach administracyjnych Starostwa Powiatowego w E. GN (...), postanowienie WSA w Warszawie k. 135 136) Na podstawie postanowienia Sqdu Rejonowego WB. 2 dnia 23 paiclziernika 20011. w sprawie sygn. akt(...) spadek, w tyrn gospodarstwo rolne poloione w N., po W. Z. (1) zmariym w dniu 4 marca 1974 1". nabyli wdowa J. Z. (1) w 5/20 czeéci oraz dzieci J. Z. (2), H. K., W. Z. (2), A. B. i A. Z. po 3/20 czeéci. Said Rejonowy w O. postanowieniem z dnia 26 Iipca 2001r. w sprawie sygn. alct (...) stwierdzi}, Ze spadek po J. (1) zrnarlej w dniu 21 ozerwca 1985 r. nabyii dzieei J. Z. (2), H. K., W. Z. (2), A. B. iA. Z. po 1/5 czeéci kaide z nieh. (wyiej wymienione akta sprsw o stwierdzenia nabycia spadku) Said zwaéyi, eo nastepuje: W pierwszej kolejnosoi podkreélié trzeba, fie w orzxzcznictvvie Sqdu Najwyiszego ugruntowany jest poglsid, ie said w postepowaniu oywilnym obowiszany jest uwzgledniaé stan prawny vvyriiloijsey z osnowy ostateezznej deeyzji adrninistraeyjnej, ohyba fie deoyzja zostaia wydana przez organ niepowoiany lub W zskresie przedniiotu orzeezenia bez jakiejkolwiek podstawy w obowiszujqcym prawie materialnym wzglednie z oozywistym naruszeniem regs} post:gpowania administracyjnego. W tych przypadkach said nie jest zwiszany decyzjq administracyjne, poniewsi jest one bezwzgiednie niewaina (nieistniejsca prawnie) i pomimo jej formainego nieuchylenia — nie wywoluje sicutkéw prawnych (por. wyrok Ssdu Najwyészego z dnia 7 lipea 2oo5r. , IV CK 12/05, Lex (...) nr {...); uchwaie Ssdu Najwyiszego (7 sedziow) z dnia 9 paidziernika 2oo7r, III CZP 46/07, Lex (...) nr (...) i wyrok Sqdu Najwyiszego z dnis 16 grudnis. 20091:, I CSK 175/09, Lex (...) nr (...)). W oststnio wymienionym orzeczeniu stwierdzono talkie, is zakres stanu fatyoznego podiegajecego ustaleniu w sprawie 0 odszkodowanie wohodzi takée — jako jego element sytuacja prawna wywoiana decyzjq administraeyfinq. W takim wypadku sed nie moie porninz16 stanu prawnego stworzonego przez te decyqje ani stanqé na stsnowisku, is do stanu faktyeznego bedqeego podstawq decyzji admi11ist_1'acyjnej nalefiaio ustosunkowaé sieinaozej nii uczyitil to organ sdrninistracyjny, byioby to bowiem rownoznaezne z niedopuszczalnym kwestionowanyrn nie przez said powszechny merytorycznej zasadnosoi decyzji adrninistracyjnej. Zachodzi zatem koniecznoéé przyjecia stanu prawnego wywoianego deoyzjq administracyjns i wiqczenia go do podstawy orzeczenia w sprawie cywilnej. W tym znaczeniu ssd orzekajscy o roszczeniu odszkodowawczym przewidzianym w art. 160 § 1 k.p.a. jest zwiszany z decyzjzi nsdzorczs, stwierdzajqes niewainoéé dscyzji iub jej wydanie Z naruszeniem prawa. Przenoszqc powyisze pogiqdy prawne na realia tej sprawy stwierdzié trzieha, fie said zwiqzany jest deeyzjs Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi 2 dnia 16 listopada 20091. i poprzedzajgcq jg decyzjsi tego organu aclministracji 2. dnia 8 maja 2009r. Decyzje te kreujs okreélony stan prawny, ktory musi byé uwzgiedniony w niniejszej sprawie i wiqczony do podstawy orzekania. Niewqtpliwe jest zatem, 2.0 orzeczenie Prezydium Wojewédzkiej Rady Narodowej w O. z dnia 10 grudnia 19561: zostaio Wydane z raiqcyxn naruszeniem obowiqzujqcego wéwczas prawa, z przyczyn przywoianych w uzssadnieniu obu wyrnienionych wyiej decyzji. Konsekwencjq tego stanu rzeczy byio stwierdzenie niewainosci tego orzeozenia w czesoi dotyozqeej okreélonej, bliéej opisanej w decyzj ach EldI“I1II1iSi11'ElC_}[i nych, czesoi gospodarstwa rolnego naleéqcego do poprzednikéw pravmych powoda oraz stwierdzenie, Ze przedmiotowe orzeezenje zostaio wydane 2. naruszeniem prawa W odniesieniu do pozostaiej czqéci gospodarstwa rolnego. ' W nawiszaniu do powyiszych tez przytoozyé moina wyrok Sqdu Najwyiszego 2. dnis 6 lutego 2004r. II CK 433/02, Z ktérego Wynika, Ze stwierdzenie, ii decyzja wydana zostaia z naruszeniem prawa przesqdza o odpowiedzialnoéoi ‹ dnia 22 marca 2010r. odrzucił skargę (...]lasy Państwowe” Nadleśnictwo M. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z. dnia 16 listopada 2009r. (dokumenty w aktach administracyjnych Ministerstwa Rolnictwa i Rozwoju Wsi w W. GZ 057625/541/09 oraz w aktach administracyjnych Starostwa Powiatowego w E. GN (...), postanowienie WSA w Warszawie k. 135 - 136] Na podstawie postanowienia Sądu Rejonowego WB. z dnia 23 października 2001r. w sprawie sygn. akt(...) spadek, w tyrn gospodarstwo rolne położone w N., po W. Z. (1) zmarłym w dniu 4 marca 1974 1". nabyli wdowa J. Z. (1) w 5/20 części oraz dzieci J. Z. (2), H. K., W. Z. (2), A. B. i A. Z. po 3/20 części. Sąd Rejonowy W 0. postanowieniem z dnia 26 lipca 2001r. w sprawie sygn. akt (...) stwierdził, że spadek po J. (1) zmarłej w dniu 21 czerwca 1985 r. nabyli dzieci J. Z. (2), H. K., W. Z. (2), A. B. iA. Z. po 1/5 części każde z nich. (wyżej wymienione akta spraw o stwierdzenia nabycia spadku) Sąd zważył, co następuje: W pierwszej kolejności podkreślić trzeba, że w orzecznictwie Sądu Najwyższego ugruntowany jest pogląd, że sąd w postępowaniu cywilnym obowiązany jest uwzględniać stan prawny wynikający z osnowy ostatecznej decyzji administracyjnej, chyba że decyzja zostala wydana przez organ nif-:powołany lub w zakresie przedmiotu orzeczenia bez jakiejkolwiek podstawy w obowiązującym prawie materialnym względnie z oczywistym naruszeniem reguł postępowania administracyjnego. W tych przypadkach sąd nie jest związany decyzją administracyjną, ponieważ jest ona bezwzględnie nieważna (nieistniejąca prawnie) i - pomimo jej formalnego nieuchylenia - nie wywołuje skutków prawnych (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 7 lipca 2oo5r. , IV CK 12/05, Lex (...) nr (...); uchwałę Sądu Najwyższego (7 sędziów) z dnia 9 pażdziernika 2oo'7r, III CZP 46/07, Lex (...) nr (...) i wyrok Sądu Najwyższego z dnia 16 grudnia 2009r., I CSK 175/09, Lex (...) nr (...)). W ostatnio wymienionym orzeczeniu stwierdzono także, że zakres stanu fatycznego podlegającego ustaleniu w sprawie o odszkodowanie wchodzi także - jako jego element - sytuacja prawna wywołana decyzją administracyjną. W takim wypadku sąd nie może pominąć stanu prawnego stworzonego przez tę decyzję ani stanąć na stanowisku, że do stanu faktycznego będącego podstawą decyzji admi11ist_1'acyjjnej należało ustosunkować sięinaczej niż uczynił to organ administracyjny, byłoby to bowiem równoznaczne z niedopuszczalnyrn kwestionowanym nie przez sąd powszechny merytorycznej zasadności decyzji administracyjnej. Zachodzí zatem konieczność przyjęcia stanu prawnego wywołanego decyzją administracyjną i włączenia go do podstawy orzeczenia w sprawie cywilnej. W tym znaczeniu sąd orzekający o roszczeniu odszkodowawczym przewidzianym w art. 160 § 1 k.p.a. jest związany z decyzją nadzorczą, stwierdzającą nieważność decyzji lub jej wydanie z naruszeniem prawa. Przenosząc powyższe pogžądy prawne na realia tej sprawy stwierdzić trzeba, że sąd związany jest decyzją Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 16 listopada 2009r. i poprzedzającą ją decyzją tego organu administracji z dnia 8 maja 2009r. Decyzje te kreują określony stan prawny, który musi być uwzględníony w niniejszej sprawie í włączony do podstawy orzekania. Niewątpliwe jest zatem, że orzeczenie Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w O. z dnia 10 grudnia 1956r. zostało wydane z rażącym naruszeniem obowiązującego wówczas prawa, z przyczyn przywołanych w uzasadnieniu obu wymienionych wyżej decyzji. Konsekwencją tego stanu rzeczy było stwierdzenie nieważności tego orzeczenia w części dotyczącej określonej, bliżej opisanej w decyzjach administracyg' nych, części gospodarstwa rolnego należącego do poprzedników prawnych powoda oraz stwierdzenie, że przedmiotowe orzeczenie zostało wydane z naruszeniem prawa w odniesieniu do pozostałej części gospodarstwa rolnego. - ` W nawiązaniu do powyższych tez przytoczyć można wyrok Sądu Najwyższego z dnia 6 lutego 2004r. II CK 433/02, z którego Wynika, że stwierdzenie, iż decyzja wydana została z naruszeniem prawa przesądza o odpowiedzialności
--- STRONA 4 ---
\ Skarbu Pafistwa za szkode poniesions W Wjmiku wadiiwej decyzji. Art. 160 § 1 k.p.a. stanowi bowiem samodzielns, Wyiqoznq podstawe odpowiedziainosci Skarbu Pafistwa za szkode hedges nastepstwem Wydania decyzji raiqcej naruszajseej prawo lub niewainej. Wiepfae onojednak sod o tyle tylko, o iie stanowi Wypeinienie podstawowej przesianki cdpowiedzialnosoi odszkodowawezej przewidzianej w art. 160 § 1 k.p .a.; nie przessdza natorniast W sposob Wiqiscy die ssdu o istnieniu normalnego zwiszku przyczynowego pomiedzy wadiiws decyzjq a dochodzons szkodq. Kaidorazowo na tyrn tie nieodzowne jest przeprowadzenie oceny, o ktorej mowa W art. 361 § 1 k.c. ozy szkoda nastepiiaby takie wtedy, gdyby zapadia decyzj a zgodna z prawem. Dodatkowo wskazaé trzeba na uchwaie Ssdu Najwyiszego (7 sedziéw) z dnia '7 grudnia 2006 r., I11 CZP 99/06, w my:§1'I<t6rej zohowiqzanie odszkodowawoze zwiszane z wydaniem wadliwej decyzji administracjjnej powstaje w Wyniku stwierdzenia jej nicwainoéci lub wydania z naruszeniem prawa Z powyiszego Wynika, Ze samo wydanie decyzji nadzorczej (uchyiajqcej decyzje; wadliwei tzn. naruszajqca, przepisy prawa) nie przessdza o wyniku postepowania odszkodowawczego, ktére toczy sie na tie wydania tego rodzaju dedjzzji, éciéiej, W zwiqzku 1. faktem wydania Wadliwej decyzji kontroiowanej. Takjak w kavldej sprawie odszkodowawozej, ktéra toozy siq przeoiwko Skarbowi Panstwa osoba dochodzqca naprawienia szkody powinna wykazaé falct bezprawnosci postepowania funkcjonariuszy Skarbu Pafistwa (co w tej sprawie nie moie podlegaé dyskusj i, z przyczyn, o ktorych mowa Wyiej), szkodc; i jej wysokoéé oraz normalny zwiqzek przyczynowy pomiedzy tymi dwiema pierwszymi przesiankami. Na rozprawie W dniu 7 listopada 20111‘. Przewodniczqcy pouczyl peinornocnika powoda o obowiqzku dowodowym Wynikajqcyrn z art. 6 k.c. (k.104) W zwiszku 5: tym faktem, Ze pozwany kwestionowai roszczenie nie tylko co do zasady ale i co do wysokoéoi (tj. rozmiaru szkody i tym samym kwoty odszkodowania). Pozwany jus W odpowiedzi na pozew zaprzeoza} powstaniu i wysokosé szkody, oo powtorzyi na rozprawie w dniu 7 listopada 20111‘. Powod dokonujego okreslenia wysokosci odszkodowanis opar} sie, co wynika 2 jego pisma z dnia 10 pafidziernika 2011r. i oswiadozeniu peinomocnika (k. 103 104), na szeregu ofertach ktore znajduja, sie na stronach internetowych i staid Wywodzil Wniosek, Ze Wsrtosé bezprawnie przejetego przez Skarb Psnstwa gospodarstwa rolnego naleiqeego niegdys do jego rodzic6W stsnowi kwote 480.000 zi. Zdaniem sqdu opareie sic; przez powoda jedynie na Wiasnyoh pogiqdaoh i, W istocie rzeczy, przypuszczeniach odnoénie Wartoéoi gospodarstwa rolnego i to Wediug stanu, jakie przedstswiaio W dacie jego przejeeia 11ie jest Wystarczajqoe dla okreéienia Wysokosci odszkodowania dochodzonego W tej sprawie. Powod powinien zaoferowaé tego rodzaju dowody, ktore by W sposob obiektywny potwierdzily, éie stan rzeozy W tym przedmiooie sprawy przedstawia sie tak jak twierdzi sie W pozwie, a przede'Ws2ysti<i1n powinien byé to dowod z opinii biegiego rzeozoznawcy majqtkowego. Powéd, jak powiedziano, by} pouczony 0 obowiszku dowodowym wynikajqcym z art.. 6 k.c., zwiaszeza na tle stanowiska proeesowego strony pozwanej, nie inniej jednak nie wykazai iniejatywy dowodowej, o ktorej mows Wyiej, a tym samym nie udowodnii Wszystkieh przosianek odpowiedzialnosci odszkodowawezej Skarbu Pafistwa Wyniltajecych z art. 160 § 1 3 k.p.a. Ta sytusoja powoduje, ii: roszozenie musiaio byé oddalone Z uwagi na nieudowodnienie wysokoéci szkody. _ Dodaé moina W przedmiocie podstawy prawnej odpowiedzialnoéci Skarbu Panstwa, ktora rnogia Wchodzié W raohubq W realiach tej sprawy, ii zgodnie z uchwalq Sqdu Najwyiszego (pelny skied tego Sqdu) z dnia 31 rnarca 2011 1". III CZP 112/10, Lex (...) nr (...) do roszczefi 0 naprawienie szkody wyrzqdzonej ostateeznzi decyzjs administracyjna, wydanq przed dniem 1 wrzeénia 20041:, ktorej niewainoéé lob wydanie z naruszeniem art. 156 § 1 k.p.a. stwierdzono p0 tym dniu, ma zastosowanie art. 160 § 1 , 2, 3 i 6 k.p.a. Bez wqtpienia wadliwa decyzja administracyjna byla wydana pized wyiej wymienionq date, zaé decyzja kontrolna stwierdzajqca niewainoéé i czeéciowo wydanie z naruszeniem art. 156 § 1 k.p.a. poprzedniej decyzji zapadia po tej daoie. W tym stanie rzeczy, jak powiedziano, odpowiedziainoéci Skarbu Panstwa poszukiwaé trzeba byio na grunoie art. 160 § 1, 2, 3 lc.p.a. Majsc na uwadze sytuaoje msjqtkowq, Wjakiej znajduje siq powéd oraz przedmiot tej sprawy said orzekl jak w punkcie II Wyroku na podstawie art. 102 k.p.o. ' \ Skarbu Państwa za szkodę poniesioną w wyniku wadliwej decyzji. Art. 160 § 1 k.p.a. stanowi bowiem samodzielną, wyłączną podstawę odpowiedzialności Skarbu Państwa za szkodę będącą następstwem wydania decyzji rażącej naruszającej prawo lub nieważnej. Wiąże onojednak sąd o tyle tylko, o ile stanowi Wypełnienie podstawowej przesłanki odpowiedzialności odszkodowawczej przewidzianej w art. 160 § 1 k.p .a.; nie przesądza natomiast w sposób wiążący dla sądu o istnieniu normalnego związku przyczyoowego pomiędzy wadliwą decyzją a dochodzoną szkodą. Każdorazowe na tym tle nieodzowne jest przeprowadzenie oceny, o której mowa w art. 361 § 1 k.c. czy szkoda nastąpiłaby także wtedy, gdyby zapadła decyzj a zgodna z prawem. Dodatkowo wskazać trzeba na uchwałę Sądu Najwyższego (7 sędziów) z dnia 7 grudnia 2006 r., 111 CZP 99/06, w myśl 'której zobowiązanie odszkodowawcze związane z wydaniem wadliwej decyzji administracyjnej powstaje W wyniku stwierdzenia jej nieważności lub wydania z naruszeniem prawa Z powyższego wynika, że samo wydanie decyzji nadzorczej (uchylającej decyzję wadliwą tzn. naruszającą przepisy prawa) nie przesądza o wyniku postępowania odszkodowawczego, które toczy się na tle wydania tego rodzaju dedyzji, ściślej, w związku z faktem wydania wadliwej decyzji kontrolowanej. Takjak w każdej sprawie odszkodowawozej, która toczy się przeciwko Skarbowi Panstwa osoba dochodząca naprawienia szkody powinna wykazać fakt bezprawności postępowania funkcjonariuszy Skarbu Państwa (co w tej sprawie nie może podlegać dyskusji, z przyczyn, o których mowa wyżej), szkodę i jej wysokość oraz normalny związek przyczynowy pomiędzy tymi dwiema pierwszymi przesłankami. Na rozprawie w dniu 7 listopada 2011r. Przewodniczący pouczył pełnomocnika powoda o obowiązku dowodowym wynikającym z art. 6 kc. (k.104) w związku z tym faktem, że pozwany kwestionował roszczenie nie tylko co do zasady ale i co do wysokości (tj. rozmiaru szkody i tym samym kwoty odszkodowania). Pozwany już w odpowiedzi na pozew zaprzeczał powstaniu i wysokość szkody, co powtórzył na rozprawie w dniu 7 listopada 20111: Powód dokonując określenia wysokości odszkodowania oparł się, co wynika z jego pisma z dnia 10 pażdziernika 2011r. i oświadczeniu pełnomocnika (k. 103 - 104), na szeregu ofertach które znajdują się na stronach internetowych i stąd wywodzil wniosek, że wartość bezprawnie przejętego przez Skarb Państwa gospodarstwa rolnego należącego niegdyś do jego rodziców stanowi kwotę 480.000 zł. Zdaniem sądu oparcie się przez powoda jedynie na wlasnych poglądach i, w istocie rzeczy, przypuszczeniach odnośnie wartości gospodarstwa rolnego i to według stanu, jakie przedstawiało w dacie jego przejęcia nie jest wystarczające dla określenia wysokości odszkodowania dochodzonego w tej sprawie. Powód powinien zaoferować tego rodzaju dowody, które by w sposób obiektywny potwierdziły, że stan rzeczy w tym przedmiocie sprawy przedstawia się tak jak twierdzi się w pozwie, a przedewszystkim powinien być to dowód z opinii biegłego rzeczoznawcy majątkowego. Powód, jak powiedziano, był pouczony o obowiązku dowodowym wynikającym z art.. 6 k.c., zwłaszcza na tle stanowiska procesowego strony pozwanej, nie mniej jednak nie wykazał inicjatywy dowodowej, o której mowa wyżej, a tym samym nie udowodnił wszystkich przesłanek odpowiedzialności odszkodowawczej Skarbu Państwa wynikających z art. 160 § 1 - 3 k.p.a. Ta sytuacja powoduje, iż roszczenie musiało być oddalone z uwagi na nieudowodnienie wysokości szkody. _ Dodać można w przedmiocie podstawy prawnej odpowiedzialności Skarbu Państwa, która mogła wchodzić w rachubę w realiach tej sprawy, iż zgodnie z uchwałą Sądu Najwyższego (pełny skład tego Sądu] z dnia 31 marca 2011 r. III CZP 112/10, Lex (...) nr (...} do roszczeń o naprawienie szkody wyrządzonej ostateczną decyzją administracyjną wydaną przed dniem 1 września 2004r., której nieważność lub wydanie z naruszeniem art. 156 § 1 k.p.a. stwierdzono po tym dniu, ma zastosowanie art. 160 § 1 , 2, 3 i 6 k.p.a. Bez wątpienia wadliwa decyzja administracyjna była wydana przed wyżej wymienioną datą, zaś decyzja kontrolna stwžerdzająca nieważność i częściowo wydanie z naruszeniem art. 156 § 1 k.p.a. poprzedniej decyzji zapadła po tej dacie. W tym stanie rzeczy, jak powiedziano, odpowiedzialności Skarbu Państwa poszukiwać trzeba bylo na gruncie art. 160 § 1, 2, 3 k.p.a. Mając na uwadze sytuację majątkową, wjakiej znajduje się powód oraz przedmiot tej sprawy sąd orzekł jak w punkcie II wyroku na podstawie art. 102 k.p.c. `
Słowa kluczowe
#orzeczenie#Postanowienie#Sąd Okręgowy w Elblągu Wydział#1C 230/11 W Y ROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 29 grudnia 2011 roku#art. 156 § 1 pkt#art. 158 § 1 k.p.a.#art. 158 § 2 k.p.a.#art. 160 § 1 k.p.a.#Art. 160 § 1 k.p.a.#art. 160 § 1 k.p#art. 361 § 1 k.c.#art. 6 k.c.#art. 156 § 1 k.p.a.#art. 102 k.p.o.#art. 6 kc.#art. 102 k.p.c.