Teza / krótkie omówienie
odszkodowanie
Treść orzeczenia
--- STRONA 1 ---
Na podsilgwio |._:staw5r 2 dnia 6.09.2601 r. o dust‘;p|e Sygn_ akt II C 53:J09 do:nIormac1LEub||ci:1e}D2. U. H2 poz. T198zpoz1 Zm WYROKWIMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ p’§§»<JigiuT§[§1l&$?m’?§t;i§11§§z§lg1'e 0 .............. | |m|$ 1 fin?ZWifi|kO wnioskodawfly Sqd Okrqgowy W Warszawie II Wydziai Cywilny W skladzie nastqpuj qcyrn: was m°5“°daW Przewodniczqcy: _ SSR del. Katarzyna Wasefiozuk Protokolant: Aleksandra Pawiowska po rozpoznaniu W Warszawie na rozprawie W dniu 29 listopada 2012 r. sprawy z powodztwa ,,/.../” Spoiki Z ograniczonq odpowiedzialnoéoiqw K. przeciwko Skarbowi Pafistwa — Ministrowi Gospodarki 0 zapiatq . oddala powodztwo, zasqdza od ,,z’..J” Spoiki z ograniczonq odpowiedzialnoéciq w K. na rzecz Skarbu Pafistwa ~ Prokuratorii Generalnej Skarbu Pafistwa kwotq 9 000 21 (dziewitgciu tysiqcy zltotyoh) tytulem zwrotu kosztow zastopstwa procesowego. Sygn. akt 11 c 533109 UZASADNIENIE W pozwie zloionym W dniu 6 kwietnia 2009 r. powod ,,/...r‘” Sp. 2 0.0. Wniosl o zasqdzenie ocl Skarbu Pafiswva — Ministra Gospodarki kwoty 13 000 000 zt wraz z ustawowymi odsetkami od dnia 30 maja 2005 r. do dnia zaplaty oraz kosztow postgpowania wg norm przepisanych. W uzasadnieniu wskazal, Ze szkodo poniosi W zwiqzku z Wydaniem W21dliw%o\0rzeczenia administracyjnego przez Ministra IIandlu Wewnqtrznego z dnia 29 grudnia 1949 r. opartego na przepisach ustawy ~z dnia 3 stycznia 1946 r. o przejqciu na wiasnoéé Pafistwal podstawowych galqzi gospodarki narodowej, na mocy ktorcgo przedsiobiorstwo Spolki zostalo znacjonalizowane. Wskazal, Ze decyzjq z dnia 11 czerwca 2002 r. Minister Gospodarki stwierdzii niewarznoéé tej deoyzji W czzgéci " dotyczqcej przedsiobiorstwa ,,/.../” Sp. Z 0.0. Decyzja ta ostatecznie zostaia utrzymana wmocy orzeozeniem NSA Z dnia 30 maja 2005 1'. Stwierdzil, Ze zgodnie z treéciq owczeénio obowiqzujqcogo art. 160 k.p.a. powod Wystqpil 0 odszkodowanie do Ministra Gospodarki, ktory jednak odmowil zaspokojenia roszczefi powoda. Podniosl, Ze na szkodq powoda sklada sio utracony majagcek przedsiobiorstwa, utracony zysk oraz szkoda zwiqzana z brakiem mozliwoéci korzystania z przejqtych nieruchomoéci W okresie od 17 paidziernika 1997 r., tj. od daty Wej écia W Zycie Konstytucji RP z 1997 roku do dnia wydania orzeczenia przez NSA (pozew wraz z uzasadnieniem k. 11 13). _ ~ W odpowiedzi na pozew pozwany Skarb Paufistwa — Minister Gospodarki, zastopowany przez Prokuratoriq Genoralnq Skarbu Pafistwa Wniosl 0 oddalenie powodztwa i zasqdzenie kosztéw procesu. Podniosl, i2 powod nie wykazal, Ze jest tq saniq spo¥ka,, ktoroj majqtek zostal znacjonalizowany, nio. wykazal jaki byi stan majqtkowy spolki na dato naojonalizacji, stwierdzil, 2e ostatooznie kapitai zakladowy nie zosta¥ podniesiony do 15 000 000 _zl, gdyi brak jest wpisu do rejesfru handlowego, a Wpis W tym zakresie ma charakter konstytutywny. Podkreélil, ze w konsekwencji skladniki maj agkowe wnoszone przez wspolnikow W celu objocia udzialow nie przeszly na Wlashoéé spoflci. Ponadto WSk3ZflL_ Ze
--- STRONA 2 ---
Zatdanie W zakresie rzeczywistej szkody nie zostalo przez powoda udowodnione, a Zqdanie W zakresie .utrao0nych korzyéoi jest nieuzasadnionc. Wskazal, Ze z bilansu zamkniv:gcia na datq 5 styozoia 1960 r. Wynika, 26 Spélfka miaia liczne zobowiqzania, W tym Wobec Pafistwa i podkreslfl, 2'0 ich Wysokosé powinna zostaé uwzglsgdniona W niniejszej sprawie, gdyz szkoda po sfronie powoda mogla Wystqpié tylko W sytuacji, gdy wartoéé skladnikéw majagrkowyoh stanowiqcyoh jego W1asnosc': by1a Wyzsza nit wartoéé zobowiqzafi wobec Pafistwa. W zakresie Zqdania utraconych korzysoi pozwany powolal SiQ na orzecznictwo (W tym orzeczenie TK z 23 Wrzesnia 2003 r.), zgodnie z ktorym odszkodowanie za tq szkodq nie przysmguje, jezeli szkoda zosta1a wyrzqdzona przed Wej éciem W Zycie Konstymcji. Pozwany wskazal, 2e nie jest réwniei uzasadnione Zqdanie zasqdzenia odsetek od dnia 30 maja 2005 r. do dnia zapiaty powolujqc siq na treéé art. 363 § 2 k.c. w zw. z art. 481 § 1 k.c., gdyz Sacd powinien ustalié wysokoéé odszkodowania wg cen z daty wyrokowania (odpowiedi na pozew k. 130134). W piémie Z dnia 20 wrzesnia 2012 r. pozwany podniosi dodatkowo zarzut przedawnienia roszczefi powoda. Powolai sic3 na art. 160 § 6 k.p.a. oraz na art. 16 § 1 k.p.a. W brzmieniu obowiqzujqcym do dnia ll kwietnia 2011 r., a takie na orzeczenie SN z dnia 21 Eistopada 2008 12, V CSK 204108. Wskazak, Ze bieg terminu przcdawnienia rozpoczaj sir; z chwilq Wydania, a najpéiniej doroczenia. decyzji Ministra Gospodarki z dnia 11 czerwca 2002 r., a strona poWodoWa Wystqpila Z Wnioskiem o przyznanie odszkodowania dopiero W dniu 22 kwietnia 2006 r. Podkreslil, Ze We Wniosku tym powod sam przyznal, Ze W)’STQp1.lj6 z Wnioskiem 0 odszkodowanie W tenninie liczonym od dorqczenia decyzji ministra Gospodarki Pracy i Polityki Spoheoznej z dnia 22 kwietnia 2003 r., tym samym przyznajqc, Ze nie skiada Wniosku W torminie trzyletnim od dorgozenia decyzji Ministra Gospodarki z dnia 11 czerwca 2002 r. Dodatkowo z ostroznosci pozwany podniosl zarzut przedawnienia roszczenia powoda W kwocie powyfzej 13 000 000 Z1, zgloszonego W piémie z dnia 26_stycznia 2011 r. Podkreslil, 20 zg10szenie zarzutu przedawnienia W Zadnym zakresie nie stanowi uznania roszczenia powoda oo do zasady ani przyznania istnienia roszczenia powoda. Dodatkowo W piémie tym pozwany zarzucil, 2_o_Q>2_iosienie aportern do spélki skladnikow majajckowych rnialo miejsoe juz po 0g1oszeniu, 2e przedsiqbiorstwo objqte jest programem nacjonalizacji (co Wspélnicy wprost przyznali Wtresci aktu). Wkonsekwencji Wskazal, 2e wszelkie czynnoéci W tym zakresie Wspolnicy czynili na wlasne ryzyko i Wlasnq odpowiedzialnosé, co oznacza, Ze powinno zostaé przyjote co najmniej ich przyczynienie siq do powstania szkody (pismo k. 442450). Na rozprawie W dniu 20 Wrzeénia 2012 r. pozwzmy podniosl dodatkowo, W" trakcie przosluchania bieglego, Ze dokumenty znajdujzice sis; W aktach administracyjnych dotyczq W rzcczywistosci dwéoh réinych spéiek (k. 451455). W pismie z dnia 11 paidziernika 2012 1'. poW0d podniésl, is zarzut przedawnienia jest nieuzasadniony. Wskazal, ‘ze koniecznymi elementami przedawnienia jest wymagalnoéé roszczenia oraz niezrealizowanie go przez uprawnionego. Pod1<.reé1i1,< Ze twierdzenia pozwanego, Ze decyzjq ostatecznq, W rozumieniu art. 160 § 6 k.p.a., byla decyzja z 2002 roku sq nazbyt rygorystyozne. Wskazal, Ze Wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy s‘§anowi1 sui generis srodek odwolawczy, a W konsekwencji stanowisko pozwanego nie znajduje uzasadnienia systemowego. Podkreslil, ze do dnia wydania decyzji z 22 kwietnia 2003 r. poW0d nie mégk byé pewny, czy rozstrzygniqcie pozostanie W obrocie i dopiero decyzja z 2003 roku powodowala Wymagalnoéé roszczenia w wymiarze oywilnoprawnym. Podkroélil, 20 terminy rozpoznania odwoiafi _by1y W niniejszoj sprawie przekraczane nawet kilkudzicsiqciokromie. Wskazal, 2e ustawodawca zmieni1 zasadq, fie decyzja Ministra jest decyzjq ostateczna, uzasadniajqc to istniejapymi wagpliwosciami co do charakteru tej deoyzji i Wprowadzajqc przepis zgodnie z_ ktérym ostateczna jest dopiero decyzja Wydana po rozpoznaniu Wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy. Ponadto stwierdzil, Ze pozwany zrzekl
--- STRONA 3 ---
sie korzystania z zarzutu przedawnienia rozpoznajqc merytorycznie Wniosek o przyznanie odszkodowania i Wydajqc dccyzje z dnia 5 listopada 2008 r. Podkreslii takze, ze ziozenie pozwu 0 odszkodowanie przerywa biog przedawnienia takze dla kwoty, o ktérq poszkodowany podwyzszyl sWe roszczenie W toku procesu Wskutek ustalefi Satdu dotyczapyoh Wysokosoi szkody. Podniosi ponadto, Ze zarzut przedawnienia W okolicznosciach toj sprawy jest sprzeczny z zasadami Wspolzycia spoiecznego (pismo k. 459463). W pismie z dnia 29 listopada 2012 1‘. powod rozszerzyl zqdanie pozwu do kwoty 78 744 588,20 21 Wraz z odsetkami od dnia Wyroku do dnia zaplaty (k. 464). Sqd ustalit nastcgpuj qcy stan faktyczny: Orzeczeniem nr 9 z dnia 29 grudnia 1949 r. Minister Handlu Wewnetrznego W porozumieniu z PrzeWod11iczqcy1n Pafistwowej KomisjiP1anoWania Gospodarczego przej :11 na wlasnosé Skarbu Pafistwa przedsiebiorstwo "/.../" Sp. z o.o. C. iZ., K. ul. /.../. Orzeozenie zostalo Wydane napodstawie przepisow ustawy z jdnia 3 stycznia 1946 r. 0 przejqciu na Wlasnosé Pafistwa podstawowych galezi gospodarki narodowej. . Deoyzjq z dnia 11 czerwca 2002 r., znak: /.../Minister Gospodarki stwierdzii niewaznosé orzeczenia Ministra Handlu Wewncgtrznego z 29 grudnia 1949 r. W uzasadnieniuwskazai, ze zgromadzona dokumentacja zrodlowa nie pozwala na jednoznacznq ocene potencjalnej zdolnosci zatrudnienia W tym przedsiebiorstwie, ktora byla Warunkiem nacjonalizacji. W uzasadnieniu decyzji Wskazano takze, Ze jest ona ostateczna, a strona niezadowolona moze ziozyé Wniosek 0 ponowne rozpatrzenie sprawy (decyzja k. 914). W dniu 26 ozerwoa 2002 r. Przedsiebiorstwo PrzemjrslowoHandlowe ,,f...1"’ W K. ziozyio Wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy (k. 465). Pismem z dnia 25 lipca 2.002 r. "/.../" Sp. z o.o. ustosunkowaio sie do tego Wniosku (k. 467468). W Wyniku jego rozpoznania Minister Gospodarki, Ptaoy i Polityki Spolecznej, decyzjq z dnia 22 kwietnia 2003 r., utrzymai W mocy decyzje Ministra Gospodarki z dnia 11 czerwca 20021., znak: /...f. Réwniez W uzasadnieniu tej deoyzji Wskazano, Ze jest ona ostateczna, a strona niezadowolona moze ziozyé skarge do NSA\(dicyzja k. 1521). . Przedsiebiorstwo PrzemysiowoHandlowe ,,/.../” W K. ziozylo skarge od tej decyzji, ktéra zostala oddalona przez Wojewodzki Sqd Administracyjny Wyrokiem z dnia 16 kwietnia 2004 r. Od tego Wyroku Przedsiebiorstwo PrzemyslowoHandlowe ,,/.../” W K. ziozyio skarge kasacyjnao ktéra zostala oddalona Wyrokiem Naczelnego Sqdu Administraoyjnego z dnia 30 maja 2005 r., sygn. akt OSK 989/04 (wyrok NSA k. 2227). Wnioskiem z dnia 22 kwietnia 2006 r. "/.../'" Sp. z o.o. zwrécika siq do Ministra Gospodarki z Wnioskiem 0 przyznanie odszkodowania, W trybie art. 160 k.p.a., W Wysokosci 3 000 000 Z1 z tytulu rzeczywistej utraty Wyposazenia przedsiqbiorstwa oraz Wwysokosci 18 625 000 Z1 z tytulu utraconych korzysci W okresie od 1'7 pazdziernika 1997 r. do 22 kwietnia 2003 r. (wniosek k. 469472). W wyniku przeprowadzonego postepowania dowodowego Minister Gospodarki, decyzjq z dnia 5 listopada 2008 r., znak: /.../, odméwi1 przyznania odszkodowania. W uzasadnieniu stwierdzii, Ze odszkodowanie za rzeczywistq szkodtg, ustalone W toku postqpowania administracyjnego, jest nizsze niz ustalona W toku postepowania Wysokosé zobowiagaé przedsiebiorstwa, poniesionych przez Paristwo, a W konsekwenoji Wysokosé poniesionej przez spoike, wskutek niezgodnej z prawem nacjonalizacji, szkody jest nizsza, niz wartosé zobowiqzafi poniesionyoh przez pafistwo za spoike W zwiqzku z nacjonalizacjq. Po_Woia1 sie na art. 498 k.c. i Wskazai, 2e zobowiatzania poniesione za spéike kompensujq siq z naleznym odszkodowaniom. Ponadto stwierdzil, ze zuwagi na to, Z6 Wadliwe orzeczenie nacjonalizacyjne zostalo Wydane przed dniem 17 pazdzieniika 1997 r., tj'. przed dniem Wejscia W zycie Konstytuoji RP, roszozenie 0 odszkodowanie z tytulu utraconych korzysci nie zasluguje na uwzglednienie. Powolal sie na
--- STRONA 4 ---
orzeezenie Sadu Apelacyjnego W Warszawie z dnia 26 styeznia 2007 r., W sprawie I A Ca 836106 oraz orzeczenie Trybunalu Konstytucyjnego z dnia 23 Wrzesnia 2003 r., sygn. K 201102 (decyzja k. 2833). W zwiazku z tym powéd W dniu 6 kwietnia 2009 r. ziozyi poW0dztWo W przedmiotowej sprawie. Powyzszy stan faktyczny Sad ustalil na podstawie Wyzej Wyrnienionych dokumentéw, ktérych prawdziwosé i autentycznoéé nie byla kwestionowana przez Zadna ze stron postepowania. Zaznaczyé trzeba, ze Sad. nie ustalal dokladnego stanu faktycznego W zakresie wyposazenia przedsiebiorstwa W dacie nacjonalizacji oraz Wysokosei zobowiazafi przedsiebiorstwa W tej dacie, gdyz wobec uwzglednienia zarzutu przedawnienia dalsze badanie tyoh kwestii bylo zbedne. Sad zwazyi co nastepuje: Po zapoznaniu sie ze zgromadzona W sprawie dokumentacja Sad uznai, Ze zgloszony przez pozwanego zarzut przedawnienia roszczenia powoda jest uzasadniony. PoW6d Wnosil o przyznanie mu odszkodowania za szkode, jaka poniési W Wyniku Wydania Wadliwej decyzji administracyjnej, tj. orzeczenia administraoyjnego Ministra Handlu Wewnetrznego nr 9 z dnia 29 grudnia 1949 r., Wydanego W porozumieniu z Przewodniozacym Patistwowej Komisji Planowania Gospodarczego, na podstawie ktérej przedsiebiorstwo "/'...f" Sp. z o.o. C. iZ., K. ul. 1’.../, zostaio znacjonalizowane. W Wyniku stwierdzenia niewaznosci tej decyzji poW0d odzyskai Wlasnoéé nieruchomosci stanowiaeych majatek przedsiebiorstwa, natomiast domagai sie odszkodowania za przejete Wyposazenie oraz uutracone korzysci W okresie Wskazanym W pozwie. ' Kwestie odpowiedzialnosei odszkodowawozej organéw administraoji paflstwowej za szkode Wyrzadzona decyzja administracyjna reguluje W obecnie obowiazujapym stanie prawnym art. 4171 § 2 k.o., ktory Wszedi W zycie W dniu 1 Wrzesnia 2004 r. W nastepstwie uchwalenia ustawy z dnja 17 ezerwca 2004 r. 0 zmianie ustawy Kodeks cywilny oraz niektérych innyoh ustaw (Dz. U. Nr 162, poz. 1692). Ustawa ta postanowieniem z art. 2 ust. 2 uchylila art. 160 k.p.a. W Jednoczeénie jednak, zgodnie z art. 5 Wspomnianej ustawy nowelizujacej z dnia 17 czerwca 2004 r., do zdarzefi i stan0W prawnych powstaiych przed dniem Wej scia W zycie niniejszej ustawy stosuje sie przepisy art. 41?, art. 419, art. 420, art. 4201, art. 4202 i art. 421 k.c. oraz art. 153, art. 160 i art. 161 § 5 .k.p.a., W brzmieniu obowiazuj acym do dnia Wej scia W Zycie niniejszej ustawy. W zwiazku z tyrn, iz zdarzenia prawne, ktorych dotyczy niniej sze rozstrzygnniecie miaiy miejsce przed dniem 1 Wrzesnia 2004 r., zastosowanie W niniejszej sprawie znajdzie art. 160 k.p.a. W jego brzmieniu obowiazuj agcym przed dniem I Wrzesnia 2004 r. Na tle sformutowania art. 5 ustawy zmieniajacej powstaly Watpliwosci, co do zakresu stosowania art. 160 k.p.c. Ostatecznie wyjasnil je Sad Najwyzszy W uchwale pelnego skladu Izby Cywilnej z dnia 31 marca 2011 roku (III CZP 112/10), W ktérej Wskazal, iz W sprawach o naprawienie szkody wyrzadzonej wydaniem decyzji administracyjnej zdarzeniern Wywolujacym szkode W rozumieniu art. 5 ustawy nowelizujacej jest san_1o wydanie ostateeznej Wadliwej decyzji. Jezeli zatem ostateozna wadliwa decyzja zostala Wydana przed dniem 1 Wrzesnia 2004 r., do odpowiedzialnosci odszkodowawczej ma zastosowanie art. 160 § 1, 2, 3 i 6 k.p.a., choéby ostateczna decyzje nadzoreza Wydano po dniu 31 sierpnia 2004 r. Jednoczesnie podkreslil, ze art. 160 § 4 5 k.p.a. (tlyb administracyjny dochodzenia roszczeri) nie beda mialy zastosowania do rozpoznawania Wnioskéw o odszkodowanje, gdyz Wiaseiwe do dochodzenia odszkodowania za szkode wyrzadzona Wadiiwa. decyzja administracyjna podj eta przed tym dniem jest bez Wzgledu na dziefi wydania ostateoznej decyzji nadzorczej tylko postepowanie przed sadami powszechnymi (por. Wyrok Naczelnego Sadu
--- STRONA 5 ---
Administracyjnego z dnia 4 pazdziemika 2006 r., I OSK 207'/06, niepub1.). Sad Najwyzszy podkreslii takie, iz W swietle art. 160 § 1 k.p.a., dopiero Z chwila Wydania ostateoznej decyzji nadzorczej otwiera sie mozliwosé zadania naprawienia szkody, ktérej Zr0d1emjest'Wy1aoZnie Wydanie Wadliwej deoyzji. ' Zgodnie z art. 160 k.p.a., stronie, ktéra poniosla szkode na skutek Wydania decyzji Z naruszeniem przepisu art. 156 § 1 k.p.a. albo stwierdzenia niewaznosci takiej decyzji, sluzy roszczenie o odszkodowanie Za poniesiona rzeezywista szkode, chyba ze ponosi ona wine za powstanie okolioznosci Wyrnienionych W tym przepisie. W mysi art. 160 § 3 k.p.a., odszkodowanie przystuguje od organu, ktéry Wydal decyzje 2 naruszeniem przepisu art. 156 § 1 k.p.a., chyba Ze wine Za powstanie okolicznosci Wymienionych W tym przepisie ponosi inna strona postepowania dotyczacego tej decyzji; W tym ostatnim przypadku roszozenie o odszkodowanie sluzy w stosunku do strony winnej powstania tych okolicznosci. Zgodnie z art. 160 § 6 k.p.a., roszczenie 0 odszkodowanie przedawnia sie z uptywem trzech lat od dnia, W ktérym sta1a sie ostateczna decyzja stwierdzajacca niewaznosé decyzji Wydanej z naruszeniem przepisu art. 156 § I k.p.a. albo decyzja, W ktérej organ stwierdzit, W mysl art. 158 § 2 k.p.a., ze zaskarzona deeyzja zostaia wydana Z naruszeniem przepisu art. 156 § 1 k.p.a. A Art. 127 § 3 k.p.a. stanowi, Ze od decyzji wydanej W pierwszej instancji przez ministra lub sarnorzadowe kolegium odwolawcze nie sluzy odwolanie, jednakze strona niezadowolona z decyzji moze zwréoié sie do tego organu z Wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy; do Wniosku tego stosuje sie odpowiednio przepisy dotyczaoe odwolafi od deoyzji. Zgodnie z art. 16 §1 k.p.a., W brzmieniu obowiazujacym do 11 kwietnia 2011 r., decyzje, od ktéryoh nie siuzy odwolanie W administracyjnym toku instanoji, sa ostateczne. Uchylenie lub zmiana takich decyzji, stwierdzenie ieh niewaznosci oraz Wznowienie postepowania moze nastapié tylko W przypadkach przewidzianyoh W kodeksie lub W ustawach szczegélnych. Okolicznosé, ze W 2011 roku ustawodawca zzmienil przepisy kodeksu postepowania administracyjnego i uznal, ze ostateozna bedzie dopiero decyzja Wydana W Wyniku rozpoznania Wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy, tym bardziej swiadozy 0 tym, ze do ehwili zmiany tyoh przepiséw, decyzja Wydana W pierwszej instancji przez Ministra byia decyzj a ostateczna. Podkreslenia Wymaga, 2e W toku ‘stepowania przed organami administracji powod caly czas by} reprezentowany przez protggjzrnalnego petnomocnika, kt0ry powinien znaé tresé przepiséw kodeksu postepowania administracyjnego i — jezeli nawet kwestia czy decyzja Wydana przez Ministra jest decyzja ostateczna (pomimo Wyraznego Wskazania tego W tresci art. 127 §3 W zw. z art. 16 § 1 k.p.a. oraz W tresci samej decyzji) budziio, jak twierdzi pelnomoenik powoda Watpiiwosci ~ powinien, chociazby z ostroznosoi, ztozyé poW0dztW0 i ewentualnie Wnieéé o Zawieszenie postepowania (tak jak robi Wiele innyeh oséb W tej samej sytuaeji procesowej). W ocenie Sadu nie budzilo Watpliwosci, Ze decyzja Wydana przez Ministra jest decyzja ostateozna, a Wniosek 0 ponowne rozpoznanie sprawy byl, W éwczesnym stanie prawnym, rodzajem nadzwyczajnego érodka zmierzajacego do jej Wzruszenia. ‘ W przedmiotowej sprawie ostateczna decyzja stwierdzajaca niewaznosé decyzji nacjonalizaeyjnej 2 dnia 29 grudnia 1949 r., W rozumieniu alt. 160 § 6 k.p.a., zostata Wydana W dniu 11 czeiwca 2002 r. i od tej daty (a nie od daty decyzji wydanej W wyniku rozpoznania Wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy) zaczal biec trzyletni termin przedawnienia roszczenia o odszkodowanie. Termin ten uplynat zatem w dniu 11 czerwca 2005 r. lub ewentualnie kilkanascie dni pézniej gdyby uWzgIednié date doreczenia tej decyzji. Z pewnoéoiajednak termin uplynal przed 25 lipca 2005 r., gdyz 25 lipca 2002 r. poW0d Zlozyl odpowiedz na Wniosek o ponowne rozpoznanie sprawy, a Zatem odpis decyzji Z 11 czerwea 2002 r. Z pewnoscia otrzymai przed tym dniem. W tyrn terminie poW0d powinien Zlozyé albo Wniosek 0 przyznanie odszkodowania do Ministra Gospodarki (W okresiedo 1 Wrzesnia 2004 r.) albo od razu powédztwo do sadu powszechnego o przyznanie odszkodowania za utracone nieruchomosci (po 1 Wrzesnia 2004 r.). Jak juz powyzej wskazano 0d 1 wrzesnia 2004 roku, tj. od momentu uchylenia art. 160 k.p.a. iwprowadzenia art. 4171 § 2 k.e. jedynym trybem do
--- STRONA 6 ---
dochodzenia odszkodowafi za szkody poniesione Wzwiazku z Wydaniem Wadliwej deeyzji administracyjnej, ktérej niewaznosé zostala stwierdzona, bylo zlozenie powédztwa do sadu powszechnego. . ' Pozew W przedmiotowej sprawie zostal Wniesiony do Sadu dopiero W dniu 6 kwietnia 2009 r., a Wiec prawie 4 lata po uplywie terminu przedawnienia. Gdyby nawet uznaé, ze wobec Wydania decyzji stwierdzajaoej niewaznosd decyzji nacjonalizacyjnej przed dniem 1 WI‘Z6§I1i8. 2004 1'., Wiasoiwym trybem zlozenia Wniosku 0 odszkodowanie byl — réwniez po tej dacie — tryb administracyjny, to W przedmiotowej sprawie powéd ztozyt ten wniosek W dniu 22 kwietnia 2006 r., a zatem prawie rok po up1yWie terminu przedawnienia. . Zdaniem Sadu dla oceny zasadnosci zarzutu przedawnienia nie ma znaczenia fakt, 12 organy administraoji pubiicznej kilkudziesieciokrotnie przekraczaly terminy na Wydanie rozstrzygnieé i nie zaiatwialy sprawy W zakreslonym przez przepisy postepowania administracyjnego terminie, co zdaniem powoda réwniez przyczynilo sie do przedawnienia dochodzonego W niniejszej sprawie roszczenia. Zgodnie z trescia art. 35 § 3 k.p.a. zalatwienie sprawy Wymagajacej postepowania Wyjasniajacego powimio nastapié nie pézniej niz W ciagu miesiaca, a sprawy szczegolnie skomplikowanej nie pézniej niz W ciagu dwéch miesieey od dnia Wszczecia postepowania, zas W postepowaniu odwolawczym W ciagu miesiaca od dnia otrzymania odWo1ania. Z kolei na mocy art. 37 § 1 k.p.a., W brzmieniu obowiazujacym W latach 20002011, na niezatatwienie Sprawy W terminie okreélonym W art. 35, W przepisach szczegdlnyoh, ustalonym W mysl art. 36 lub na przewlelde prowadzenie postepowania stronie sluzy zazalenie do organu Wyzszego stopnia, a jezeli nie ma takiego organu Wezwanie do usuniecia naruszenia prawa. Zgodnie z § 2 cytowanego przepisu organ Wymieniony W § 1, uznajac zazalenie Za uzasadnione, Wyznaeza dodatkowy termin zalatwienia sprawy oraz Zarzadza Wyjasnienie przyozyn i ustalenie os0‘o Winnyeh niezalatwienia sprawy W terminie, a W razie potrzeby takze podjecie srodkéw zapobiegajacych naruszaniu terminéw zatatwiania spraw W przyszlosci. Majac na uwadze treéé powyzszych przepiséw nalezy Wskazaé, ze przekroozenie terminéw lub niedope1nienie Wymaganych formalnosci powoduje, ze organ administracji jest W zwloce. W takiej sytuacji strona jest uprawniona do Wniesienia 2323161113. Moze Wnieéé je r0W11ieZ W sytuacji, gdy uznaje, Ze Wyznaczenie nowego terminu zalatwienia sprawy nie jest zasadne. Organ Wyzszego stopnia moze uznaé zazalenie za uzasadnione iwyznaczyé termin zatatwienia sprawy albo tez stwierdzié, Ze organ nie pozostaje W zW1oce. P czerpaniu srodk0W zaskarzenia W administracyjnym toku instancji stronie przys 0zliWosé Wniesienia skargi na bezozynnosé organu administraeji do Wojewédzkiego sadu administraoyjnego, na ktérego obszarze wlaéciwosci ma siedzibe organ administracji publicznej, ktérego dziaialnosé Zostata zaskarzona. W tym miej scu nalezy podkresiié, Ze powéd nie skorzystai Z powyzszych srodkéw ochrony prawnej, przyslugujaoych mu na mooy Wskazanych przepisow, W sytuacji bezczynnosci organéw administracji publioznej. Nie Wskazywai nawet, Ze skiadal Wnioski o przyspieszenie rozpoznania sprawy, czy podejmowal irme czynnosci zmierzaj ace do sprawnego zakoficzenia postepowania. Strona powodowa Wskazala, ze podniesienie zarzutu przedawnienia W pewnych Wyjatkowych okolicznosciach moze byé uznane za sprzeczne Z zasadami wspétzycia spoleoznego. Powdd nie Wskazat jednak ani jakie Wyjatkowe okolicznoéei wystapily W tyrn Wypadku, ani jakie konkretnie zasady wspélzycia spoleoznego zostaly naruszone przez pozwany Skarb Pafistwa, mimo ze W doktrynie i orzecznictwie wielokrotnie podkreslano, 2e samo og01ne powolanie sie na zasady wspélzycia spoiecznego nie jest Wystarczajace (por. WY1‘. SN Z dnia 14 pazdziernika 1998 r., II CKN 928/97, OSNC 1999, nr 4, poz. '75, z aprobujaca glosa M. Niedoépiala, PiP 2000, z. 3, s. 101; orz. SN z dnia 20 grudnia 2006 r., IV CSK 263106, Lex nr 257664; orz. S~A W K. z dnia 6 czerwca 2006 r., II AKa 86306, KZS 2006, Z. 78, poz. I08). W praktyce sadowej dominuje Zapatrywanie, ze domniemanie przemawia za tym, ii ten, kto korzysta ze swego prawa, czyni to W sposéb zgodny z zasadami Wspdtzyoia spoieoznego. Dopiero istnienie szczegdlnych okolicznoéci moze to domniemanie obalié. Skoro poW0dka
--- STRONA 7 ---
jest profesjonalna uozestniczka obrotu gospodarczego, zobligowana do nalezytej starannosoi o Wiasne interesy, to sam fakt, Ze nie ziozyla powodztwa o odszkodowanie W terminie, gdyz toczyiy sie kolejne postepowania administraeyjne W zwiazku rozpatrywaniem odwoiafi i skarg skiadanyoh przez Przedsiebiorstwo PrzemyslowoHandlowe ,,/.../” W K., nie daje podstaw do przyjecia, Ze z0sta1y naruszone zasady Wspdlzycia spoiecznego. Nie istniaiy Zadne przeszkody zeby pozew 0 odszkodowanie (lub wniosek 0 przyznanie odszkodowania do Ministra Gospodarki) zostat Zlozony. Zarowno kodeks postepowania administracyjnego, jaki kodeks postepowania oywilnego przewiduja mozliwosé zawieszenia postepowania i podjeoia go Wowczas, kiedy nie ma juZ kolejnej mozliwosci zaskarzenia deoyzji W drodze zwyczajnych lub nadzwyczajnych srodkow. Okoiieznosé, Ze postepowania adrninistracyjne ciagna sie W czasie jest oczywista nawet dla przecietnych obywateli Wiec tym bardziej powinna bye brana pod uwage, przez profesjonalistow, ktérzy p0W1I1I1i podjeé odpowiednie kroki zabezpieczajace ich interesy. , ‘ W konsekwencji Sad uznal, Ze brak jest W éwietle zasad Wspoizycia spolecznego przesianek do uznania, ze powoiywanie sie przez pozwanego na zarzut przedawnienia stanowi naduzyoie prawa oraz jest sprzeczne z zasadami Wspoizycia spoiecznego. Strona powodowa podniosia takze, ze rozpoznajac merytorycznie sprawe 0 odszkodowanie Minister Gospodarki zrzekl sie W imieniu Skarbu Pafistwa korzystania z zarzutu przedawnienia. Zrzeczenie sie zarzutu przedawnienia jest jak Wyjasnil Sad Najwyzszy W Wyroku z dnia 21 Iipca 2004 r., V CK 620/03, Lex nr 137673 jednostronna, prawo ksztaitujaca czyrmoscia prawna i nalezy do niego stosowaé Wszystkie reguty dotyczace skiadania oswiadczefi Woli. Zrzeczenie sie zarzutu przedawnienia nie Wymaga zadnej formy. Jak kazde oswiadczenie Woli (art. 60 k.c.) moze nastapié W sposob Wyrazny lub per faota concludentia, jednak zawsze musi bye W peini swiadome. W rachube Wchodzi Wieo kazde zaohowanie sie diuznika, ktére ujawnia jego Wole W sposob dostateczny. Zrzeczenie sie Zarzutu przedawnienia jest mozliwe tylko po upiywie terminu przedawnienia. Na skutek zrzeozenia sie zarzutu przedawnienia zobowiazanie naturalne staje sie ponownie zobowiazaniem Zupelnym, a Wynikajace z niego roszczenie "odzyskuje przymiot zaskarzainosci. Nowy termin przedawnienia zaczyna biec od chwili zrzeczenia sie zarzutu przedawnienia (por. Wyrok Sadu Najwyzszego z dnia 6 Iistopada 1975 r., I PRN 32/75, OSP 1975, nr 9, poz. 168). Nalezy mieé na uwadze, Ze Zrzeczenie sie korzystania z zarzutu przedawnienia Wywiera powazne skutki prawne, co takie przemawia Za Wnikliwynybadaniem, czy oswiadozenie dluznika zawieraio takie Zrzeczenie. " Sad Najwyzszy Wypowiadat sie na ten temat W licznych orzeczeniaoh. W W}’I‘Ok1l Z dnia 15 paédziernika 2004 r. stwierdzii, Ze ,,Skiadajacy' oswiadczenie 0 zrzeczeniu sie przedawnienia musi Wprost lub W sposob dorozumiany objawié swoja Wole, ze rezygnuje Z]31‘ZyWi16jL1, jaki stwarza przedawnienie, tzn. i2 pomimo uplywu okresu przedawnienia mozna bedzie dalej skutecznie doohodzié od niego speinienia swiadozenia. Nie Wystarczy, aby byto to tylko oswiadczenie Wiedzy, tak jak to jest przy uznaniu roszczenia, lecz oswiadczenie o zrzeczeniu sie Zarzutu przedawnienia powinno zawieraé Wyrazny zamiar rezygnacji przez dluznika z mozliwosci podniesienia Wobec wierzyciela tego zarzutu.” (sygn. akt II CK 68/04, LEX nr 500196). W uzasadnieniu podkresiii, ze gdy diuznik uznaje roszczenie, to Wierzyciel ma jeszcze mozliwoéé dochodzenia przymusowego zaspokojenia swojego roszczenia. Uznanie musi przeciez nastapié jeszcze przed upiywem terminu przedawnienia. Wystarczy wiec tylko potwierdzenie przez dtuznika, ze roszczenie Wierzyciela dalej istnieje, aby Wydiuzyé termin przedawnienia. Natomiast zrzeczenie sie zarzutu przedawnienia nastepuje juz W sytuacji, gdy wierzyciel pozbawiony jest mozliwosoi przymusowego zaspokojenia swojej Wierzytelnosci, gdyz termin przedawnienia upiynai. Dopiero oswiadezenie o zrzeczeniu sie zarzutu przedawnienia na nowo otwiera Wierzyoielowi droge do uzyskania zaspokojenia Wbrew woli druznika. Z tego Wzgiedu W doktrynie i orzecznictwie podkresla sie potrzebe kazdorazowego ustalenia, czy okreslone zaohowanie diuinika moze bye kwalifikowane jako zawierajace zamiar zrzeczenia sie zarzutu przedawnienia. i
--- STRONA 8 ---
W Wyrokach z 5 Wrzesnia 2001 r. oraz 30 Wrzesnia 2001 r. Sad Najwyzszy stwierdzii, Ze ,,Zrzeczenie sie korzystania z przedawnienia (art. 292 k.p.) Wymaga swiadomego icelowego oswiadczenia Woli przez uprawniona do tego strone, ze nie czyni uzytku zprzysiugujacego jej prawa uchylenia sie od zaspokojenia przedawnionego roszozenia.” (sygn. akt I PKN 622/00, OSNP 2003/1 5'/354 i IV PR 226/77, LEX nr 8002). W Wyroku z dnia 19 marca 1997 r. Sad Najwyzszy wskazal, ze nawet ,,Zawarcie przez diuznika odpowiedzi na pozew stwierdzenia, ze uznaje roszczenie "za zasadne", nie Wyklucza péiniejszego podniesienia Zarzutu przedawnienia.” (sygn. akt II CKN 46197, OSNC 1997/10/143). Ciezar udowodnienia, iZ okresione zdarzenie Wywoiaio skutek zrzeczenia sie zarzutu przedawnienia, spoczywai na powodzie. Jakichkolwiek imlych dowodow, poza Wyzej omowionymi, powod na powyzsza okolicznosé nie zaoferowal, poprzestajac na twierdzeniu, Ze me1'ytoryczne rozpoznanie Wniosku o przyznanie odszkodowania przez Ministra Gospodarki jest rownoznaczne ze zrzeczeniem sie przez pozwanego zarzutu przedawnienia. Takie rozumowanie nie jest zdaniem Sadu prawidiowe. Gd}/by Minister Gospodarki W czesci przyznai odszkodowanie, to niewatpliwie W tej czesci nalezaioby uznaé, Ze zrzeka sie tego zarzutu, jednak W sytuacji gdy W Wyniku przeprowadzonego postepowania ustalii, ze zadne roszczenie o odszkodowanie powodowi nie przysluguje i odmowil uwzgiednienia Wniosku, to uznaé nalezy, ze zwyczajnie nie musial powoiywaé sie na przedawnienie roszczenia, gdyz stwierdzit, ze roszczenie nie istnieje. Zgodnie z ogolnie przyjmowana zasada W prawie prywatnym, dane zachowanie moze bye uznane za dorozumiane oswiadczenie Woli o tyle tylko, o ile zamiar Wywoiania przez nie okreslonych skutkow prawnych jest niewatpliwy (zob. Wyroki Sadu Najwyzszego z dnia: 21 lipca 2004 r., V CK 620/03, LEX nr 137673; 24 Wrzesnia 2005 r., III CK 124705, LEX 164184; 17 pazdziemika 2008 r., I CSK 105/08, OSNC 2009, Nr 11, poz. 153). Zadna z wypowiedzi Ministra Gospodarki nie daje podstaw do przypisania Skarbowi Pafistwa zamiaru zrzeczenia sie korzystania Z zarzutu przedawnienia dochodzonych roszezeii. Wynika z nich jedynie Wniosek, ze zadne roszozenia powodowi nie przysluguja. Warunlciem zas — Zdaniem Sadu — zrzeczenia sie zarzutu przedawnienia jest podzieianie przez pozwanego stanowiska, ze roszczenie istnieje, a jedynie ulegio przedawnieniu. Zrzekanie sie przedawnienia W sytuacji gdy diuznik twierdzi, ze roszczenie nie istnieje, nie ma sensu, a przeoiwne rozumowanie jest nielogiozne. Przyjmujac rozumowanie pozwanego kazdy brak oswiadozenia diuznika W toku postepowania oznaczalby zrzeczenie sie przez niego zarzutu przedaWnien' . Istota tego zarzutu jest jednak rnozliwosé jego podniesienia na kazdym etapie postepovzziii, rowniez np. dopiero W postepowaniu apelacyjnym. Sam fakt podjecia przez diuz ika W pierwszej kolejnosci merytorycznej obrony nie pozbawia go mozliwosci podniesienia tego zarzutu na pozniejszym etapie postepowania. W przeciwnym Wypadku przepisy ograniczaiyby mozliwosé zgioszenia tego Zarzutu — podobnie jak W przypadku zarzutu niewiasciwosci Sadu — do momentu Wdania sie W spér. Takiego ograniczenia W przepisach nie ma. Skuteczne podniesienie przez strone pozwana zarzutu przedawnienia powoduje, ze odszkodowanie sie nie nalezy i jest Wystarczajace do oddalenia powédztwa tj. staje sie zbedne badanie pozostalych przesianek ewentualnej odpowiedzialnosci odszkodowawezej Skarbu Pafistwa. Z tych wszystkich Wzgledéw i na podstawie wyzej powoianych przepiséw Sad Okregowy oddalil powddztwo jako niezasadne. O kosztach procesu orzeczono na podstawie art. 98 § 1 i 3 k.p.c. W ZW. z art. 108 § 1 k.p.c., nakiadajac na powoda jako strone przegrywajaca obowiazek zwrotu na rzecz pozwanego poniesionych kosztow procesu. Na koszty te skiada sie Wynagrodzenie peinomoenika prooesowego za dWie instancje, ustalone W Wysokoéoi stawki minimalnej przewidzianej W § 6 oraz § 13 ust. 2 rozporzqdzenia Ministra Sprawiedliwosci z dniu 28 wrzesnia 2002 r. w sprawie oplat za czynnosci radcéw prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Parisnva kosztdw pomocy prawnej udzielonej przez radcg prawnego ustanowionego z urzegdu (Dz. U nr I63, poz. I 3 49 ze zm.), W zwiqzku z pozostawieniem przez Sad Apeiacyjny W Warszawie Sadowi Okregowemu rozstrzygniecia o kosztach postepowania Zazaleniowego (postanowienie z dnia 21 lutego 2012 r., k. 356).
Słowa kluczowe
#orzeczenie#Postanowienie#Sąd Okręgowy w Warszawa#11 c 533109 UZASADNIENIE W pozwie zloionym W dniu 6 kwietnia 2009 r. powod#art. 160 k.p.a.#art. 363 § 2 k.c.#art. 481 § 1 k.c.#art. 160 § 6 k.p.a.#art. 16 § 1 k.p.a.#art. 498 k.c.#art. 4171 § 2 k.o.#art. 2 ust. 2 uchylila#art. 5 Wspomnianej#art. 421 k.c.#art. 161 § 5 .k.p.a.#art. 5 ustawy#art. 160 k.p.c.#art. 160 § 1 k.p.a.#art. 156 § 1 k.p.a.#art. 160 § 3 k.p.a.#art. 158 § 2 k.p.a.#Art. 127 § 3 k.p.a.#art. 16 §1 k.p.a.#art. 4171 § 2 k.e.#art. 35 § 3 k.p.a.#art. 37 § 1 k.p.a.#art. 36 lub#art. 60 k.c.#art. 292 k.p.#art. 108 § 1 k.p.c.